آیا کیفیت آموزش در افغانستان قربانی کمیت می‌شود؟

تلاش ۱۶ساله دولت افغانستان برای افزایش شمار بیشتر کودکان به مکتب/مدرسه باعث شده که به کیفیت آموزش در مکاتب این کشور توجه چندانی نشود.

در سال‌های اخیر انتقادها از پائین بودن سطح کیفیت دانش و سواد در مکاتب بالا گرفت، دولت استراتیژی جدید طرح و این بار بهبود کیفیت را اولویت خودش اعلام کرده است.

فهیم بیست ساله در منطقه پلچرخی در حومه کابل، جلو دروازه لیسه (دبیرستان) پلچرخی مغازه کوچک برایش ساخته است. او سه سال پیش از همین مکتب پلچرخی فارغ شد اما به آرزویش که ادامه تحصیل بود، نرسید و دنیایش محدود به همین مغازه شد.

او می‌گوید: "از کلاس اول تا ۱۲ به دلیل نبود معلم زبان انگلیسی یک بار هم درس زبان نخواندیم، تعدادی از استادان ما که خودشان صنف دوازهم بودند برای ما تدریس می‌کردند، شاگرد از آنها چی بیاموزند."

من به مکتبی رفتم که فهیم در آن ۱۲ سال به امید راه یافتن به دانشگاه درس خوانده بود.

از نصیر احمد ملازاده، مدیر دبیرستان پلچرخی پرسیدم که چرا این مکتب نتوانسته سرنوشت فهیم را تغییر دهد؟

مدیر این دبیرستان می‌گوید: "این مکتب نیم قرن قدامت دارد ولی فضای مناسب، امکانات آموزشی و معلمین مسلکی(فنی) ندارد، با این وضعیت توقع کیفیت مطلوب را نمی‌توان داشت."

او هم چنان گفت که هنوز هم شماری از آموزگاران این مدرسه دارای مدارک تحصیلی کلاس دوازده (دیپلم) هستند و شماری از آنها نیز به دلیل کهولت سن قادر به تدریس با کیفیت نیستند.

نبود آموزش با کیفیت در مدارس افغانستان مشکلی را برای تمام بخشهای دیگر نیز ایجاد کرده است. زیرا کارمندان دولتی و بخش خصوصی آموزش دیده همین مکاتب هستند.

فهیم مغازه دار یکی از هزاران جوان افغان است که به نسبت کیفیت پائین آموزش در مکتب از قافله تحصیل کرده‌ها عقب مانده‌اند.

بررسی برخی نهادهای بین‌المللی که در عرصه معارف/ آموزش و پروش افغانستان کار می‌کنند، نشان می‌دهد که اکثر معلمین افغان فاقد مهارت‌های لازم فنی تدریسی هستند.

این نهادها می‌گویند سطح سواد میان شاگردان مکاتب در حد بحران و در بسیاری از مناطق شاگردان دوره‌های متوسطه/راهنمایی و دبیرستان حتی قادر به خواندن و نوشتن نیستند.

امین الحق مایل، معاون کمیته سویدن برای افغانستان که در طرح استراتیژی ملی معارف سهم داشته می‌گوید در یک و نیم دهه گذشته در استراتیژی ملی معارف افغانستان به کیفیت نه بلکه تاکید بیشتر به کمیت شده است.

آقای مایل می‌گوید: "بیشتر توجه برای افزایش دسترسی کودکان به مکتب صورت گرفت و پولهای هنگفت در این راه مصرف شده‌اند، اما روی کیفیت توجه نشد. من در ولایات بلخ و هرات از چندین مکتب دیدن کردم و دریافتم که تعداد از شاگردان دوره راهنمایی/متوسطه و دبیرستان/ لیسه قادر به نوشتن و خواندن نبودند، آیا این وضعیت در حد بحران است یا نه؟ متاسفانه دانش‌آموزانی که از صنف (کلاس) دوازدهم فارغ میشوند فقط سواد دارند و هیچ معلومات خارج از کتاب‌های مکتب ندارند."

بگفته آقای مایل، حکومت افغانستان پس از سال ۲۰۱۶ میلادی ۶۵ درصد بودجه معارف را روی بلند بردن کیفیت آموزش هزینه کرده و در استراتیژی ملی معارف کیفیت در صدر قرار گرفته است.بررسی اخیر بانک جهانی نشان می دهد که سطح مهارت خواندن متن در میان شماری از معلمان مکتب همانند ۱۴ کشور آفریقای است.

در این بررسی آمده که وقتی متن یک داستان کوتاه برای شاگردان و معلمین داده شد، بعد از مطالعه داستان هم شاگرد و هم معلم درک درست محتوای آن نداشتند و نتوانستند که درباره آن توضیح دهند.

بیشتر معلمان استخدام شده در افغانستان فقط دوره دوساله دانشگاه را خوانده که این استخدام بر روند آموزش افغانستان تاثیر بدی داشته است.