چرا رئیس کمیسیون انتخابات افغانستان انتخاب نمی‌شود؟

از زمان گزینش هفتمین عضو کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان ۱۰ روز می‌گذرد، اما هنوز او به این کمیسیون به صورت رسمی معرفی نشده تا انتخابات داخلی این نهاد برگزار شود.

حفیظ‌الله هاشمی پس از آن به عضویت کمیسیون برگزیده شد که اشرف غنی رئیس جمهوری، پیشنهاد برکناری نجیب‌الله احمدزی رئیس پیشین کمیسیون انتخابات را در ۲۴ قوس/آذر امضا کرد. انتخاب آقای هاشمی حاشیه‌های بسیاری داشته است: از طرح مسئله غیرقانونی بودن روند گزینش او تا شبهه در مورد اسناد تحصیلی‌اش.

قرار بود روز اول دلو/بهمن سرور دانش، معاون رئیس جمهوری آقای هاشمی را در مراسمی به اعضای این کمیسیون معرفی کند، ولی به دلیل وقوع حمله به هتل اینترکنتیننتال، این برنامه به تعویق افتاد. حالا باید دفتر آقای غنی در این مورد تصمیم بگیرد.

منابع کمیسیون انتخابات گفته‌اند که تا زمانی که آقای هاشمی معرفی نشده، انتخابات داخلی این نهاد به منظور انتخاب رئیس، دو معاون و دبیر (سخنگوی) این نهاد برگزار نخواهد شد. این امر می‌تواند بر کارهای این نهاد اثر بگذارد.

اگرچه در قانون صراحت ندارد که اگر یک عضو آن حضور نداشت، انتخابات داخلی آن برگزار نشود، ولی کمیسیون از زمان برکناری آقای احمدزی این انتخابات را تا زمان معرفی عضو جدید خود به تاخیر انداخته است. استدلال شده که حق رای عضو هفتم کمیسیون نباید از او سلب شود.

رئیس کمیسیون مطابق قانون برای دو سال و شش ماه برگزیده می‌شود. گفته می‌شود که همه اعضای کمیسیون مایلند نامزد ریاست این نهاد باشند، در حالی که از مدت کاری سه عضو این نهاد تنها ۲۲ ماه مانده است. دو معاون و دبیر (سخنگوی) کمیسیون برای یک سال انتخاب می‌شوند. انتخاب مجدد آنها مانعی ندارد.

کمیسیون انتخابات هفت عضو دارد که آقای غنی دوم قوس/آذر پارسال سه نفر آنها (گلاجان عبدالبدیع صیاد، رفیع‌الله بیدار و معاذالله دولتی) را برای سه سال و چهار عضو دیگر (وسیمه بادغیسی، عبدالقادر قریشی، ملیحه حسن و نجیب‌الله احمدزی) را برای چهار سال برگزید. آقای هاشمی جایگزین آقای احمدزی شده است.

شرایط عضویت در کمیسیون عبارتند از تابعیت افغانستان، مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی (لیسانس)، شهرت نیک، حداقل پنج سال تجربه کاری، حداقل ۳۵ سالگی، نداشتن پیشینه محکومیت جرمی و عدم عضویت در احزاب سیاسی.

میانگین سنی اعضای فعلی کمیسیون ۴۴ سال است. آنها به لحاظ تحصیلی شامل دو دکتر، چهار کارشناسی ارشد و یک کارشناسی است.

انتخاب اولیه اعضای کمیسیون از صلاحیت "کمیته گزینش" است که خود متشکل از پنج نفر شامل یک‌یک از اعضای اصلی دادگاه عالی، کمیسیون حقوق بشر، کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی، یک نفر از نهادهای ناظر انتخاباتی و یک نفر از نهادهای مدافع حقوق زنان می‌شود.

این کمیته فهرست ۲۱ نفری از متقاضیان را به رئیس جمهوری معرفی می‌کند. رئیس جمهوری هفت نفر آنها را برای پنج سال با رعایت ترکیب قومی و جنستی تعیین می‌کند. اعضای فعلی این نهاد به لحاظ قومی شامل دو پشتون، یک تاجیک، یک ازبک، یک پشه ای و یک ایماق از نگاه جنسیتی شامل پنج مرد و دو زن می‌شوند.

این هفت نفر به عنوان اعضای اصلی کمیسیون در راس این نهاد به عنوان تنها نهاد مسئول برگزاری هر نوع انتخابات و همه‌پرسی در افغانستان قرار دارند. تمام تصمیم‌های این نهاد باید به تصویب این اعضا برسند، اما اجرای تصمیم‌های آنها بر عهده دارالانشا یا دبیرخانه کمیسیون است که بازوی اجرایی آن است.

اعضای کمیسیون انتخابات

دبیرخانه کمیسیون شامل یک رئیس، دو معاون، ۱۱ رئیس مرکزی و ۳۴ رئیس ولایتی است. مجموع کارمندان دایمی دبیرخانه به بیش از ۸۰۰ نفر می‌رسد، اما در مواقعی مانند برگزاری انتخابات ممکن است شمار آنها به هزاران نفر برسد. همه آنها به رئیس دبیرخانه پاسخگو هستند.

رئیس دبیرخانه را رئیس جمهوری از میان سه نفر افراد پیشنهادی کمیسیون انتخاب می‌کند. برکناری او هم منوط به امضای رئیس جمهوری است. انتصاب سایر مقام‌های ارشد دبیرخانه (معاونان و رئیسان مرکزی و ولایتی) هم با امضای رئیس جمهوری صورت می‌گیرد.

در واقع، بدنه اصلی کمیسیون انتخابات را دبیرخانه آن تشکیل می‌دهد. تمام امور اداری، مالی و اجرائی این نهاد در حوزه اختیارات دبیرخانه قرار می‌گیرد. اگرچه براساس قانون، رئیس دبیرخانه در برابر کمیسیون پاسخگو است، اما قانون در مورد احتمال سرپیچی دبیرخانه از اجرای تصمیم‌های کمیسیون صراحت ندارد.

رئیس دبیرخانه کمیسیون انتخابات، امام‌محمد وری‌ماچ، نیز چند ماه پیش از کارش برکنار شد و تا هنوز رئیس جدید دبیرخانه کمیسیون هم معرفی نشده است.

در کنار کمیسیون انتخابات، یک نهاد دیگر به نام "کمیسیون مستتقل شکایات انتخاباتی" نیز براساس قانون با عضویت پنج نفر تحت شرایط مشابه به کمیسیون انتخابات تشکیل می‌شود. وظیفه اصلی کمیسیون شکایات انتخاباتی رسیدگی به شکایت‌ها و تخلفات انتخاباتی است. این نهاد در هنگام برگزاری انتخابات دفاتر ولایتی خود را نیز در همه ولایت‌ها می‌گشاید.