پناهندگی و مهاجرت؛ موضوع اصلی نهمین جشنواره فیلم افغانستان در سوئد

نهمین جشنواره بین‌المللى فیلم افغانستان در سوئد در روزهاى نهم و دهم سپتامبر در استکهلم، پایتخت برگزار شد و در مراسم اختتامیه آن، تندیس جشنواره به بهترین فیلم‌ها اهدا گردید.

در این جشنواره بیست فیلم از میان ۶۲ فیلم ارسالی برای نمایش انتخاب شده بود. فیلم‌ها در سه بخش: بلند سینمایی، کوتاه داستانى و مستند مرتبط با افغانستان از کشورهاى افغانستان، ایران، تاجیکستان، آلمان، گرجستان و کانادا به نمایش در آمدند.

همایون مروت مدیر جشنواره، موضوع اصلى فیلم های امسال را بر محور مهاجرت، پناهنده و جهان برخاسته از جنگ عنوان کرد.

فیلم‌هاى داستانى نیز در این جشنواره حضور داشت که به مسائل عاطفى و انسانى مى‌پرداخت و همچنین برخى فیلم‌هاى مستندى که نگاهى به زندگى و فعالیت بعضى از زنان مبارز در عرصه حقوق زن و برخى از شاعران و نویسندگان داشت.

جوایز جشنواره

در این جشنواره، جایزه بهترین فیلم بلند سینمایى به فیلم "رفتن" ساخته نوید محمودى فیلمساز افغان ساکن ایران تعلق گرفت. نوید محمودى که جوایز دیگرى نیز از جشنواره‌های جهانی دریافت کرده در هنگام دریافت جایزه گفت حسى که از دریافت این جایزه از جشنواره متعلق به خود افغانستان و وطنش دارد متفاوت است.

فیلم "رفتن" قصه عاشقانه دختر و پسر جوان افغانستانى است که در ایران به‌ هم مى‌رسند و مى‌خواهند به اروپا بروند، اما رویاى عاشقانه آنان در جدال غم و غربت و یافتن مکانى براى زیستن، به دورى تبدیل مى شود.

قبلا، فرشته حسینى بازیگر افغانستانى فیلم رفتن، جایزه بهترین بازیگر زن را از جشنواره فیلم مراکش دریافت کرده بود. همچنین این فیلم همزمان با جشنواره فیلم افغانستان در سوئد، جایزه بهترین اثر سینمایی را از جشنواره فیلم پارسی در سیدنی استرالیا دریافت کرد و قبلا نیز به عنوان بهترین فیلم جشنواره فیلم تریپولی در لبنان شناخته شد.

در بخش فیلم کوتاه از افغانستان، "آلودگى" به کارگردانى مرتضى فقیرزاده، جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد.

این فیلم بسیار کوتاه و بدون دیالوگ، روایت مختصرى از مواجهه انسان با یک تیتر کابوس‌وار روزنامه است. پسر جوانى با آمدن به خانه، با تیتر روزنامه‌اى مواجه مى شود که مطلبى در مورد ورود یکى از رهبران سابقه‌دار جنگ افغانستان به کابل را منتشر کرده است. او در یک لحظه تمام زخم‌هاى جنگ را در صورت خود احساس مى‌کند.

در بخش فیلم کوتاه داستانى خارجى، فیلم "کاسه" به کارگردانى محى‌الدین مظفر از تاجیکستان، جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد.

کاسه فیلمی سرشار از لحظه های عاطفی است. فیلم روان و یکدست که بیننده را جذب می کند. فیلم قصه یک پدر کلان تاجیکستانی است که با پسر، عروس و نواسه کوچکش زندگی می کند.

بازی‌های خوب و ساختار ساده و تاثیرگذار سینمایی از ویژگی‌های این فیلم است.

در بخش فیلم مستند خارجی "اعتراض وارد نیست" ساخته فرناز و محمد رضا جورابچیان از ایران، جایزه بهترین اثر مستند را دریافت کرد.

این مستند، روایت صادقانه دو فیلمساز ایرانی از زندگی پنج مهاجر افغان در ایران است. چند نفر از آنها که از مناطق مختلف افغانستان مهاجر شده‌اند در میدان‌های تنیس در شمال تهران توپ جمع می‌کنند و آرام آرام هر کدام تبدیل به بازیکنان موفق می‌شوند.

اما به دلیل قوانین موجود در ایران و مسائل اقامتی، به عنوان یک خارجی حق بازی در مسابقات را ندارند و حق هیچ اعتراضی از آنها به رسمیت شناخته نمی‌شود. عرصه‌های زندگی برای آنها تنگ می‌شود و شاهد تبعیض در یک جامعه همزبان هستند و برخی آنان به ناچار راهی اروپا می‌شوند. مرد افغان که یکی از مربیان تنیس است در فیلم می‌گوید، اینجا اگر بهترین هم شوی، بخشی از جامعه و سیستم، ترا به عنوان یک "افغانی" می‌شناسند و قبولت ندارند.

مستند "اعتراض وارد نیست" جدا از موضوع انسانی آن، ساختار و تکنیک روان دارد و توانسته است به لحظه‌های ظریف از زندگی پنج جوان مهاجر افغان وارد شود.

در بخش فیلم مستند از افغانستان، "داستان ممنوعه" ساخته رحمان عالمی برنده جایزه بهترین فیلم مستند شد.

این مستند نگاهی دارد به زندگی و فعالیت بصیر احمد دولت آبادی نویسنده و پژوهشگر تاریخ افغانستان که در غرب زندگی می‌کند.

مستندساز به پژوهش‌های نویسنده در باب آمار و ارقام نادرست در خصوص اقوام در افغانستان می‌پردازد و تمرکزی دارد به مجموعه‌ای از نامه‌های یکی از رهبران قومی افغانستان که نویسنده آنها را نگهداری کرده است. نویسنده پژوهش‌های زیادی انجام داده و اکنون در غربت دچار بیماری سرطان است.

این مستند از نظر پرداختن به زندگی نویسنده‌ای درغربت و تلاش او در زمینه تاریخ‌پژوهی قابل توجه است.

دو فیلم دیگر

فیلم بلند مستند "پرلیکا" به کارگردانی صحرا کریمی از جمله فیلم‌های مطرح و مورد توجه تماشاگران جشنواره بود. این فیلم در بخش ویژه جشنواره و خارج از رقابت حضور داشت.

فیلم به زندگی و مبارزات ثریا پرلیکا یکی از زنان مطرح درجریان‌های چپ افغانستان می‌پردازد. زنی که در روزگاری به سطوح بالایی از سیاست که قلمرو مردانه در افغانستان است، قدم گذاشت و کار کرد.

پرلیکا انسانی به تمام معنا ساده‌زیست است. زنی با تمام ویژگی‌های زنانگی. دیدگاه‌های او در زمان حاکمیت چپی‌ها از چپ شعاری و تند به چپ معتدل و منتقد تغییر کرد. دولت مجاهدین او را به عنوان نیروی چپی حذف کرد.

پدر و اعضای خانواده پرلیکا از افغانستان خارج شدند، اما او درآنجا ماند و با کمترین امکانات درعرصه حمایت از حقوق زنان و مسائل آموزشی کار کرد.

فیلم صحرا کریمی که سینما را در اسلواکی خوانده و به واقع‌گرایی محض در مستندسازی باور دارد، ساختار روان و صمیمی دارد. پرلیکا در چند جشنواره اروپایی به نمایش در آمده و در جشنواره فیلم اسلواکی مورد توجه قرار گرفته است.

فیلم بلند مستند "سفری به مکان صفر" ساخته داوود هلمندی از دیگر فیلم‌های مطرح جشنواره فیلم افغانستان در سوئد بود. مستندی اکسپریمنتال و خلاقانه. کنکاشی در جهان درون فیلمساز. جهانی که در آن متولد شده و بارها مهاجر شده است. فیلمی در بیان مفهوم و ساختار اقتدار در شرق و نقد و جستجوی آن در غربی که او اکنون در آن زندگی می کند. او شيفته افكار فوكو، ژاك دريدا و ديلوز است و فیلمش ساختار چند اپیزودی و روایت دیالکتیکی و منطق غیر خطی دارد.

مستند "سفری به مکان صفر" قدری طولانی به نظر می‌رسد و برای تماشاگر عادی گیج کننده است. اما پیروی از نگاه اکسپریمنتال و خلاقانه در تدوین، استفاده نمادین از صداها، دیالوگ‌ها و رنگ، پدیده‌ای متفاوت در سینمای مستند افغانستان در یک دهه اخیر است.

داوود هلمندی خودش را در آغاز راه و سفر سینما می‌داند. او اخیرا در بخش دروازه‌های باز در جشنواره لوکارنو، برنده جایزه حدود ۳۸ هزار دلاری برای طرح ساخت فیلم جدیدش شد.

در بخش بزرگداشت از یک هنرمند در عرصه سینما و فعالیت‌هایش، جایزه ویژه جشنواره به لینا علم اهدا شد.

داوران نهمین جشنواره بین المللی فیلم افغانستان در سوئد شامل، صدیق برمک، نیلوفر پذیرا، صحرا کریمی، همایون مروت و حسین دانش بودند.

در جشنواره امسال فیلم افغانستان در سوئد، آوازخوانانی چون داوود سرخوش و شکیب مصدق نیز در بخشی از فستیوال به اجرای موسیقی پرداختند. اسد بدیع، آوازخوان و شاعر اهل افغانستان ساکن سویس هم گردانندگی جشنواره را بر عهده داشت. در عین حال نمایشگاهی نیز از آثار نقاشی خانم سوزان حبیب، نقاش افغان مقیم سوئد در حاشیه جشنواره برگزار شد. این جشنواره همه ساله از سوی "کلوب قلم افغان‌ها" در سوئد برگزار می‌شود.