بشیر زیب، رهبر ارتش آزادی‌بخش بلوچ کیست؟

پیش از حملات تازه گروه موسوم به ارتش آزادی‌بخش بلوچ (بی‌ال‌ای)، به شهرهای مختلف ایالت بلوچستان به‌شمول کویته، مرکز این ایالت، این گروه یک ویدیو منتشر کرده‌ بود.

در این ویدیو، شش فرد مسلح سوار بر سه موترسایکل و در مکانی نامعلوم دیده می‌شوند. صورت افراد دیگر پوشیده است و تنها چهره یکی آنها نمایان است.

بی‌ال‌ای، ادعا کرده است که این فرد، بشیر زیب، رهبر این گروه است و ادعا شده که او خود در حملات تازه حضور داشته است.

این گروه نگفته که این ویدیو در کجا ثبت شده است، اما سرفراز بوگتی، وزیر اعلای بلوچستان، مدعی شده که این ویدیو در افغانستان ثبت شده است.

حکومت طالبان در افغانستان تا کنون به این ادعا واکنش نشان نداده است، اما در گذشته بارها ادعای حضور گروه‌های مسلح در خاک این کشور را رد کرده‌ است.

گروه ممنوعه بی‌ال‌ای، شنبه قبل اهداف متعدد را در کویته، مستونگ، قلات، نوشکی، خاران، دالبندین، تربت، تمپ، گوادر و مناطق دیگر بلوچستان مورد حمله قرار داد.

بیش از ده سال است که در بلوچستان فعال است. اما در سال‌های اخیر حملات این گروه مسلح و شاخه‌ای تحت چتر آن (واحد مجید) هم از نظر گستردگی و هم از نظر شدت افزایش یافته است.

پاکستان و امریکا بر ارتش آزادی بخش بلوچ، بی‌ال‌ای، تحریم وضع کرده اند.

از زمان حمله بر قنسولگری چین در کراچی در نوامبر ۲۰۱۸ به‌این سو، بشیر زیب، یک فرد تحت تعقیب برای حکومت پاکستان به‌علت ارتباط این گروه در حملات متعدد به‌شمار می‌رود.

بشیر زیب، متهم به طراحی چندین حمله است، از جمله حمله بر بازار سهام کراچی در سال ۲۰۲۰، حمله انتحاری از سوی یک زن بر استادان چینی در دانشگاه کراچی و همینگونه حمله بر موتر انجنییران چینی در نزدیک میدان هوایی کراچی.

دادگاه، در پرونده حمله بر موتر انجنییران چینی او را «فراری» اعلام کرده است.

بشیر زیب، زمانی در فعالیت‌های سیاسی دانشجویی در جاده‌های کویته فعال بود. ما در مورد او با خبرنگاران و مقام‌های فعلی و سابق امنیتی صحبت کردیم. در کنار این، نوشته‌ها و مصاحبه‌های بشیر زیب، به‌عنوان مسئول بی‌اس‌او‌(سازمان دانشجویان بلوچ – آزاد) معلومات گرفته‌ایم که ببینیم، بشیر زیب در اصل کیست و چگونه به‌ عضویت بی‌ال‌ای درآمد.

در مورد بشیر زیب چه می‌دانیم؟

کیا بلوچ، یکی از خبرنگاران می‌گوید، بشیر زیب، در روستای احمدوال، ولسوالی نوشکی بلوچستان در یک خانواده متوسط متولد شده است و مربوط قبیله محمد حسنی، است.

آقای بلوچ گفت که پدر بشیر زیب، در بخش صحت کار می‌کرد و بشیر، تحصیلات ابتدایی را در ولسوالی نوشکی، و تحصیلات متوسط و عالی را در (دگری کالج) منطقه سریاب رود، شهر کویته به پایان رسانده است.

کیا بلوچ می‌افزاید که بشیر زیب، در بخش انجنییری میکانیک، از دانشگاه پلی‌تخنیک کویته فارغ شد و بعد تحصیلات خود را در سطح ماستری در بخش ادبیات بلوچی در دانشگاه بلوچستان آغاز کرد اما در جریان تحصیلات، به ورود او در دانشگاه ممنوعیت وضع شد.

گفته می‌شود که یکی از دلایل این ممنوعیت، درگیری بین سازمان‌های مختلف دانشجویی، به‌ویژه بی‌اس‌او (سازمان دانشجویان بلوچ – آزاد) و برخی از سازمان‌های ملی‌گرای پشتون بود.

فعالیت‌های سیاسی بشیر زیب، از دانشگاه پلی‌تخنیک کویته آغاز شد. او از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ مسئول سازمان دانشجویی بی‌اس‌او، بود.

هرچند جناح‌های مختلف در درون بی‌اس‌او، وجود دارد اما بخش آزاد – بی‌اس‌او در سال ۲۰۰۲ از سوی الله نذر بلوچ، تاسیس شد که در حال حاضر رهبر یک گروه دیگر جدایی‌طلب بلوچ بی‌ال‌اف یا (بلوچ لیبریشن فرنت) و به‌ دلیل چندین حمله به نیروهای امنیتی و فعالیت ضد دولتی، تحت تعقیب حکومت پاکستان است.

حکومت پاکستان، بخش‌های بی‌ال‌ای و بی‌ال‌اف را متهم می‌کند که وسیله‌ای برای جذب جوانان برای گروه بی‌اس‌او – آزاد هستند و آنها را به خشونت تشویق می‌کنند.

حکومت پاکستان، در مارچ سال ۲۰۱۳ فعالیت‌های بی‌اس‌او – آزاد را ممنوع کرد.

هرچند درجریان مسئولیت بشیر زیب بر بی‌اس‌او – آزاد ممنوعیت نبود، اما کیا بلوچ خبرنگار می‌گوید بشیر زیب، در آن زمان نوشته‌هایی علیه حکومت پاکستان را در میان جوانان پخش می‌کرد و عمدتا در گردهمایی‌ها و مجالس، از سیاست‌های حکومت در مورد بلوچستان انتقاد می‌کرد.

او در نوشته‌هایش، نه‌تنها حکومت پاکستان، بلکه أحزاب ملی‌گرای بلوچ را هم به‌شدت مورد انتقاد قرار می‌داد.

در یکی از نوشته‌هایش او تاکید کرده بود که به‌عنوان یکی از اعضای بی‌اس‌او – آزاد، تمام تلاش خود را می‌کند تا احزابی مانند بی‌ان‌پی – منگل، هیچ نفوذی بر سازمان آنها نداشته باشند.

به‌گفته کیا بلوچ، نهادهای امنیتی چندین بار به قصد گرفتاری بشیر زیب، به دانشگاه حمله کردند اما ناکام شدند.

بشیر زیب چه زمانی سلاح گرفت؟

حمل حیدر بلوچ، در دوران فعالیت‌های سیاسی دانشجویی، دوست بشیر زیب بود.

او می‌گوید که بشیر زیب هیچگاهی نزد او از گرفتن سلاح و جنگ در برابر حکومت پاکستان صحبت نکرده بود.

اما در سال ۲۰۱۴، بشیر زیب در یک نوشته خود تحت عنوان «سفر کوتاه به سوی آزادی: تضادهای پیش روی من» به این موضوع اشاره کرده است.

در این نوشته بشیر زیب، از نظریه الله انذر متاثر به‌نظر می‌رسد و می‌خواست مبارزه مسلحانه را درپیش بگیرد.

بر أساس این نوشته، پس از آنکه پاسخ قناعت کننده برای عضویت او در گروه بی‌ال‌اف متعلق به الله نذر داده نشد، او عضو بی‌ال‌ای یا (ارتش آزادی‌بخش بلوچ) شد.

از این نوشته هم مشخص می‌شود که بشیر زیب در زمان مسئولیت، بی‌اس‌او – آزاد، در امور سازمانی بی‌ال‌ای هم نقش داشت.

بر أساس منشور بی‌اس‌او – آزاد «هرچند این سازمان از آزادی بلوچستان و مبارزه مسلحانه حمایت می‌کند، اما کسانی که اسلحه می‌گیرند، از عضویت بی‌اس‌او کنار می‌روند.»

علاقمندی و عضویت بشیر زیب در «ارتش آزادی‌بخش بلوچ»

در سال ۲۰۱۸، بشیر زیب به‌طور کامل از فعالیت سیاسی دانشجویی دست کشید و رسما به عضویت بی‌ال‌ای «ارتش آزادی‌بخش بلوچ» درآمد.

قابل یادآوریست که«ارتش آزادی‌بخش بلوچ» برای اولین بار در اوایل دهه ۱۹۷۰ تاسیس شد.

در سال ۲۰۰۶، حکومت پاکستان بی‌ال‌ای را یک گروه ممنوعه اعلام کرد و مقام‌ها، نواب‌زاده بالاچ مری، پسر نواب خیربخش مری را به‌حیث رهبر این گروه معرفی کردند.

در ماه نوامبر سال ۲۰۰۷ خبر کشته‌شدن بالاچ مری اعلام شد و بی‌‌ال‌ای ادعا کرد که او در نزدیکی مرز افغانستان در درگیری با نیروهای امنیتی کشته شده است.

پس از کشته‌شدن بالاچ مری، مقام‌های پاکستانی برادر او، نواب‌زاده حیربیار مری را که مقیم بریتانیا بود، رهبر بی‌ال‌ای خواندند اما حیربیار مری همواره ادعای رهبری هرگونه گروه مسلح را رد کرده است.

پس از آن، نام اسلم بلوچ در رهبری بی‌ال‌ای مطرح شد و او به‌عنوان یکی از فرماندهان مرکزی این سازمان شناخته شد.

یکی از مقام‌های اداره مبارزه با تروریزم بلوچستان (سی‌تی‌دی) که نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی گفت که بشیر زیب از فرماندهان بی‌ال‌ای و از دوستان نزدیک اسلم بلوچ، بنیان‌گذار واحد مجید، بود، اما هر دوی آنان در دسامبر سال ۲۰۱۷ به‌دلیل نقض اصول سازمانی از بی‌ال‌ای اخراج شدند.

در بیانیه آن زمان، اسلم بلوچ متهم شده بود که بدون اجازه رهبری برای مداوا به هند رفته بود و بشیر زیب نیز مقررات سازمان را نقض کرده بود.

پس از آن، اسلم بلوچ و بشیر زیب گروه جدیدی تشکیل دادند که نام آن نیز بی‌ال‌ای بود و بیشتر اعضای آن از گروه قبلی بودند.

اسلم بلوچ (اچو) به‌عنوان فرمانده این گروه جدید تعیین شد اما پس از کشته‌شدن او در یک حمله انتحاری در افغانستان در سال ۲۰۱۸، رهبری این سازمان به بشیر زیب واگذار شد.

تشدید حملات بی‌ال‌ای تحت رهبری بشیر زیب

وقتی بشیر زیب رهبر بی‌ال‌ای شد، هم فعالیت‌های ضد حکومتی این گروه افزایش یافت و هم تغییرات آشکاری در شیوه فعالیت‌های آن به‌وجود آمد.

عبدالرزاق، معاون پیشین پولیس بلوچستان، ادعا می‌کند که نقش بشیر زیب در پشت تلاش‌ها برای یکجا کردن یا ادغام گروه‌های مختلف بلوچ نیز قابل توجه بوده است. به گفته حمل حیدر، بشیر زیب از آغاز طرفدار وحدت یا اتحاد گروه‌های مسلح بوده است.

در دوران رهبری او، ادعا می‌شود که در حملات انتحاری انجام‌شده از سوی بی‌ال‌ای، مردان و زنان تحصیل‌کرده حضور داشته‌اند.

عبدالرزاق می‌گوید که رسیدن فردی تحصیل‌کرده مانند بشیر زیب به رهبری بی‌ال‌ای، ممکن است یکی از عوامل جذب جوانان تحصیل‌کرده بلوچ به این گروه بوده باشد.

در ماه نوامبر سال ۲۰۱۸، سازمان‌های بی‌ال‌اف یا (بلوچ لیبریشن فرنت)، بی‌ار‌جی یا (بلوچ ریپبلیکن گاردزو بی‌ال‌ای اعلام اتحاد کردند که نام آن را بی‌آرای‌اس یا (بلوچ راجی اجویی سنگر) گذاشتند. در آن، گروه اس‌آرای (سندو دیش ریوولشنری آرمی) هم شامل است.

بی‌ال‌ای ادعا می‌کند که این سازمان شاخه‌های مختلفی دارد، از جمله واحد مجید که ویژه حملات انتحاری است، گروه ویژه ترورهای هدفمند و آدم‌ربایی، شاخه استخباراتی و بخش رسانه‌ای.

اما اعتزاز احمد گورایا، یکی از مقام‌های اداره مبارزه با تروریزم بلوچستان (سی‌تی‌دی)، می‌گوید که این شاخه‌ها آنچنان منظم نیستند و به گفته او، این‌ها تنها «تبلیغات» این گروه به شمار می‌روند.

«بشیر زیب جنبش بلوچ را به سوی تروریزم سوق داد»

برخی تحلیلگران بر این باورند که گویا بشیر زیب به جنبش بلوچ «آسیب جدی» وارد کرده است.

به گفته آنان، استفاده از زنان به‌عنوان عامل حملات انتحاری و هدف قرار دادن سفارت‌ها و غیرنظامیان، از جمله روش‌هایی است که جنبش بلوچ را به سوی «تروریزم» کشانده است.

ملک سراج اکبر، پژوهشگر و تحلیلگر، می‌گوید: «رهبری بی‌ال‌ای می‌توانست یک حد اخلاقی تعیین کند و از استفاده از زنان در (مبارزه خود) خودداری کند، اما با وجود آگاهی از پیامدهای منفی این کار، صرفا برای جلب توجه بیشتر رسانه‌ای، همچنان به استفاده از زنان در حملات انتحاری ادامه داده‌اند.»

اعتزار احمد گورایا، مقام اداره مبارزه با تروریزم (سی‌تی‌دی)، می‌گوید که برخی از اعضای خانواده بشیر زیب در نهادهای دولتی نیز وظیفه انجام داده‌اند، اما او زندگی دیگر جوانان تحصیل‌کرده را «در حملات انتحاری تباه می‌کند».

دکتر خرم اقبال، کارشناس امور مبارزه با تروریزم و استاد دانشگاه قائداعظم، می‌گوید: «هرقدر حملات بی‌ال‌ای هولناک‌تر شد، به همان اندازه حمایت از این گروه در بیرون از بلوچستان کاهش یافت و بیشترین آسیب آن متوجه خود جنبش بلوچ شد. زیرا در سطح جهانی افکار عمومی حامی حملات انتحاری نیست.»

او می‌افزاید که هرچند این حملات باعث افزایش پوشش رسانه‌ای فعالیت‌های بی‌ال‌ای شده است، اما کاهش حمایت عمومی از این گروه در خارج از بلوچستان، در نهایت زمینه حمایت از عملیات نظامی در برابر آنان را فراهم خواهد کرد؛ موضوعی که در نهایت به نفع نهادهای امنیتی پاکستان تمام می‌شود.