علی خامنهای، رهبر ایران کیست و خانواده او چقدر نفوذ دارد؟
منبع تصویر، EPA-EFE/Shutterstock
- نویسنده, بیبیسیفارسی
اعتراضاتی که در ابتدا در پی تورم سرسامآور آغاز شده بود، اکنون به مطالبهای برای پایان دادن به حاکمیت روحانیِ «رهبر معظم ایران،» آیتالله علی خامنهای، تغییر یافته است؛ کسی که تظاهرکنندگان را گروهی «اوباش» و «آشوبطلب» خوانده که سعی دارند «رئیسجمهور امریکا را خوشحال کنند.»
این رهبر ۸۶ ساله در یک سخنرانی تلویزیونی در روز جمعه، ۱۹ جدی، اظهار داشت: «همه بدانند که جمهوری اسلامی با خون صدها هزار انسان شریف به قدرت رسیده است و در برابر کسانی که منکر این حقیقت هستند، عقبنشینی نخواهد کرد.»
آقای خامنهای بعدتر، در اظهاراتی که در جمع هوادارانش مطرح کرد و از تلویزیون دولتی پخش شد، بر مواضع خود پافشاری کرد و گفت که ایران «از برخورد با عناصر مخرب عقب نخواهد رفت».
در ادامه، نگاهی میاندازیم به اینکه رهبر معنوی ایران کیست، چه قدرتی در کشور در اختیار دارد و خانواده او چه نقشی در سیاست ایران ایفا میکنند.
منبع تصویر، Anadolu/Getty Images
آیتالله علی خامنهای دومین رهبر ایران از زمان انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ شمسی است و از سال ۱۳۶۸ در این جایگاه عالی قرار دارد. جوانان ایرانی هرگز زندگی بدون حضور او در رأس قدرت را تجربه نکردهاند.
او در کانون شبکه پیچیدهای از مراکز قدرتِ رقیب قرار گرفته است؛ او توانایی وتو کردن (رد کردن) هر موضوعی در سیاستهای کلان کشور را دارد و شخصا کاندیداهای مناصب دولتی را گزینش میکند.
به عنوان رئیس کشور و فرمانده کل نیروهای مسلح، که شامل «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» نیز میشود، جایگاهش او را به قدرتمندترین فرد ایران تبدیل کرده است.
او در سال ۱۹۳۹میلادی در مشهد، دومین شهر بزرگ ایران، متولد شد.
او دومین فرزند از هشت فرزند یک خانواده مذهبی است؛ پدرش روحانی میانرتبهای از مذهب تشیع بود که مذهب غالب در ایران به شمار میرود. تحصیلات او عمدتا حول محور مطالعه قرآن گذشت و در سن ۱۱ سالگی به مقام روحانیت رسید.
در دوران روحانیت، همانند بسیاری از رهبران مذهبی آن زمان، فعالیتهای خامنهای به همان اندازه که معنوی بود، جنبه سیاسی نیز داشت.
خامنهای که سخنوری توانمند بود، به صف منتقدان شاه ایران پیوست؛ پادشاهی که سرانجام توسط «انقلاب اسلامی» سرنگون شد.
او سالها در خفا زندگی کرد یا در زندان به سر برد. آقای خامنهای شش بار توسط استخبارات شاه (ساواک) بازداشت شد و تحت شکنجه و تبعید داخلی قرار گرفت.
یک سال پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، آیتالله روحالله خمینی او را به عنوان امام جمعه پایتخت، تهران، منصوب کرد.
خامنهای بعدها در سال ۱۳۶۰ به ریاست جمهوری برگزیده شد و سپس در سال ۱۳۶۸، توسط بزرگان مذهبی (مجلس خُبرگان) به عنوان جانشین آیتالله خمینی که در ۸۶ سالگی درگذشته بود، انتخاب گردید.
مجتبی، پسر او، تا چه حد بانفوذ است؟
علی خامنهای بهندرت به خارج از کشور سفر میکند و گزارشها حاکی از آن است که او به همراه همسرش، زندگی سادهای را در مجموعهای در مرکز تهران میگذراند.
گفته میشود که او به باغبانی و شعر علاقه دارد؛ همچنین مشهور است که او در دوران جوانی سگرت میکشید که این موضوع برای یک شخصیت مذهبی در ایران غیرمعمول است. در پی یک ترور نافرجام در سال ۱۳۶۰، دست راست خامنهای فلج شد.
او و همسرش، منصوره خجسته باقرزاده، ۶ فرزند دارند که شامل چهار پسر و دو دختر است.
خانواده خامنهای بهندرت در انظار عمومی یا رسانهها ظاهر شدهاند و اطلاعات رسمی و تأییدشده درباره زندگی خصوصی فرزندان او بسیار محدود است.
از میان چهار پسر او، مجتبی که فرزند دوم است، به دلیل نفوذ و نقش پررنگی که در حلقه نزدیکان پدرش ایفا میکند، شناختهشدهترین آنها به شمار میرود.
منبع تصویر، NurPhoto/Getty Images
مجتبی در مکتب متوسطه علوی تهران تحصیل کرد؛ مکتبی که بهطور سنتی فرزندان مقامات ارشد جمهوری اسلامی در آن درس خواندهاند.
او با دختر غلامعلی حداد عادل، از چهرههای برجسته محافظهکار، ازدواج کرد؛ آن هم در زمانی که هنوز روحانی نشده بود و قصد داشت تحصیلات حوزوی خود را در قم آغاز کند. وی دروس رسمی مذهبی را در سن ۳۰ سالگی در حوزه علمیه قم — برجستهترین حوزه علمیه شیعی در ایران — شروع کرد.
در اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی، نفوذ مجتبی در عرصه سیاسی آشکارتر شد، هرچند که این موضوع بهندرت در رسانهها مورد تایید قرار گرفته است.
نام مجتبی پس از انتخابات بحثبرانگیز ریاستجمهوری سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۴ شمسی) بر سر زبانها افتاد؛ زمانی که مهدی کروبی — یکی از کاندیداهای برجسته — در نامهای سرگشاده خطاب به آیتالله خامنهای، او را به دخالتهای پشتپرده به نفع محمود احمدینژاد متهم کرد.
از دهه ۲۰۱۰ به بعد، او بهطور گسترده به عنوان یکی از قدرتمندترین افراد در جمهوری اسلامی شناخته میشود و روایتهای غیررسمی حاکی از آن است که او گزینه مورد نظر خامنهای برای جانشینی است. با این حال، برخی منابع رسمی این گزارشها را تکذیب کردهاند.
اگرچه علی خامنهای پادشاه نیست و نمیتواند بهسادگی تخت سلطنت را به پسرش واگذار کند، اما مجتبی قدرت قابلتوجهی در حلقههای تندرو نزدیک به پدرش دارد؛ از جمله در دفتر بانفوذ رهبری که بر نهادهای قانون اساسی سایه افکنده است.
مصطفی خامنهای فرزند ارشد خانواده است. همسر او دختر عزیزالله خوشوقت، از روحانیون سنتی و بهشدت محافظهکار است.
مصطفی و مجتبی هر دو در طول جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ (دهه ۶۰ شمسی) در خطوط مقدم جبهه خدمت کردند.
منبع تصویر، AFP/Getty Images
سومین پسر علی خامنهای، مسعود نام دارد که متولد سال ۱۹۷۲ (۱۳۵۱ شمسی) است. او با سوسن خرازی، دختر محسن خرازی، ازدواج کرده است؛ روحانی سرشناسی که عضو «جامعه مدرسین حوزه علمیه قم» است. سوسن همچنین خواهر محمدصادق خرازی، دیپلمات پیشین با گرایشهای اصلاحطلبانه، است.
مسعود خامنهای خود را از حلقههای سیاسی دور نگه داشته و معلومات کمی درباره او در سطح عمومی وجود دارد.
او پیشتر ریاست دفتری را بر عهده داشت که بر آثار پدرش نظارت میکند و به عنوان بازوی تبلیغاتی کلیدی آیتالله خامنهای عمل مینماید؛ وی همچنین مسئولیت تدوین زندگینامه و خاطرات پدرش را بر عهده داشته است.
کوچکترین پسر، میثم، متولد سال ۱۹۷۷ (۱۳۵۶ شمسی) است. او نیز مانند سه برادر بزرگترش، روحانی است. همسر او — که نامش در رسانهها ذکر نشده — دختر محمود لولاچیان است؛ تاجر ثروتمند و متنفذی که به دلیل حمایتهای مالی از روحانیون انقلابی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ شناخته میشود. میثم در کنار برادرش مسعود در مؤسسه حفظ و نشر آثار پدرشان فعالیت کرده است.
دو دختر خامنهای
معلومات عمومی اندکی درباره دختران آقای خامنهای وجود دارد.
بُشری و هُدی جوانترین اعضای خانواده هستند و هر دو پس از انقلاب ۱۳۵۷ متولد شدهاند.
بشری متولد سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹ شمسی) است و با محمدجواد محمدی گلپایگانی، پسر غلامحسین (محمد) محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر خامنهای، ازدواج کرده است.
هُدی، کوچکترین فرزند رهبر ایران، در سال ۱۹۸۱ (۱۳۶۰ شمسی) به دنیا آمد. او همسر مصباحالهدی باقری کنی است؛ کسی که در رشته بازاریابی تحصیل و در دانشگاه امام صادق تدریس کرده است.
