آیا امریکا به ایران حمله خواهد کرد و اهداف احتمالی چه خواهد بود؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، اندکی بعد از آغاز اعتراض‌های اخیر در ایران پیامی برای معترضان فرستاد و به آن‌ها گفت «کمک در راه است».

از آن زمان تاکنون، شاهد افزایش آهسته، پیوسته و قابل توجه نیروهای نظامی امریکا در منطقه بوده‌ایم.

امریکا، که قدرتمندترین ارتش جهان را در اختیار دارد، پیش‌تر نشان داده که توانایی حمله به ایران را دارد. عملیات «چکش نیمه‌شب» در جون سال گذشته، تاسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار داد.

در این عملیات بیش از ۱۰۰ هواپیما مشارکت داشتند و بمب‌افکن‌های رادارگریز بی-۲ از خاک ایالات متحده پرواز کردند تا بمب‌های هدایت‌شونده دقیق موسوم به سنگرشکن را روی مراکز هسته‌ای ایران بیندازند. این عملیات بدون هیچ‌گونه تلفاتی برای امریکایی‌ها انجام شد.

اکنون پرسش این است: آیا امریکا دوباره در حال آماده شدن برای حمله به ایران است؟

آخرین پست دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث نشان می‌دهد که ممکن است این‌طور باشد. او به ایران هشدار داد اگر برای محدود کردن برنامه هسته‌ای خود به توافق نرسد، «حمله بعدی بسیار بدتر خواهد بود!».

رئیس‌جمهور امریکا گفت یک «ناوگان عظیم» در حال حرکت به سوی ایران است و مانند عملیات ونزوئلا که در آن امریکا نیکلاس مادورو را دستگیر کردـ «آماده، مایل و قادر است در صورت لزوم، ماموریت خود را با سرعت و خشونت به انجام برساند».

او از ایران خواست پای میز مذاکره بیاید، اما افزود که زمان «در حال اتمام» است.

امریکا هم‌اکنون نیز حضور نظامی قابل توجهی در خاورمیانه دارد و تا حدود ۵۰ هزار پرسنل نظامی ایالات متحده در منطقه مستقر هستند.

حدود ۱۰ هزار نفر از آن‌ها در پایگاه هوایی عدید در قطر مستقرند. علاوه بر این امریکا در اردن، عربستان، امارات متحده عربی، عمان و بحرین نیز پایگاه‌هایی دارد.

طی هفته‌های گذشته نیز گزارش‌های اطلاعاتی منابع متن‌باز، ورود ده‌ها هواپیمای نظامی امریکا به منطقه را ردیابی کرده‌اند.

تصاویری که روز یکشنبه از پایگاه هوایی عدید در قطر، بزرگ‌ترین تاسیسات امریکا در خاورمیانه گرفته شده، نشان می‌دهد که تعدادی سازه جدید در محوطه‌ای در حاشیه این پایگاه پدیدار شده‌اند.

پنتاگون فهرست دقیقی از این جابه‌جایی‌ها ارائه نمی‌دهد. اما منابع فعال در شبکه‌های اجتماعی ورود جنگنده‌های اف-۱۵، هواپیماهای سوخت‌رسان و هواپیماهای ترابری را ردیابی کرده‌اند.

گمان می‌رود برخی از این هواپیماهای ترابری حامل سامانه‌های دافعه هوایی اضافی باشند. انتقال چنین سامانه‌هایی می‌تواند نشان‌دهنده تدابیر امریکا برای دفاع از خود و متحدانش در خلیج فارس در برابر حملات تلافی‌جویانه احتمالی، در صورت صدور دستور حمله به ایران از سوی دونالد ترامپ باشد.

بریتانیا نیز «برای تقویت امنیت منطقه‌ای» یک اسکادران جنگنده تایفون به منطقه اعزام کرده است.

نیروی هوایی امریکا اعلام کرده است که در حال برگزاری یک رزمایش بزرگ در منطقه است تا «توانایی استقرار، توزیع و پشتیبانی از قدرت هوایی رزمی در سراسر حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)» را به نمایش بگذارد.

استفان واتکینز، که حرکت کشتی‌ها را ردیابی می‌کند و یافته‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کند، به تازگی ورود تعدادی از هواپیماهای هشدار زودهنگام و «جاسوسی» امریکا را ثبت کرده است که در جریان عملیات چکش نیمه‌شب نیز حضور داشتند؛ از جمله هواپیماهای آرسی-۱۳۵، ئی-۱۱ای و ئی-۳جی سنتری. او می‌گوید این موضوع «ممکن است نشان‌دهنده آن باشد» که وقوع حملات «قریب‌الوقوع» است.

ورود یک ناوگروه ضربت ایالات متحده به منطقه نیز به همان اندازه مهم است.

ناو یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن در منطقه هند-اقیانوس آرام بود که دستور گرفت مسیر خود را تغییر دهد و به سوی خلیج فارس حرکت کند. ناوگروه ضربت با برخورداری از یک اسکادران هوایی شامل حدود ۷۰ فروند هواپیما، یکی از قدرتمندترین نمادهای توان نظامی امریکا به شمار می‌رود.

در ناو آبراهام لینکلن، این مجموعه شامل جدیدترین جنگنده‌های رادارگریز اف-۳۵ است که قادر به عبور از سامانه‌های راداری دشمن هستند. این ناوگروه ضربت همچنین شامل سه ناوشکن مجهز به موشک‌های کروز تاماهاوک برای حملات زمینی است و معمولا با یک زیردریایی هسته‌ای همراهی می‌شود که همان تسلیحات را شلیک می‌کند.

این‌ها علاوه بر دو ناوشکن امریکایی دیگری است که از پیش در منطقه حضور دارند. دونالد ترامپ گفته است: «ما یک ناوگان بزرگ را به آن منطقه می‌فرستیم و خواهیم دید چه می‌شود.»

اهداف احتمالی

ماتیو سویل، مدیر علوم نظامی در موسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا، می‌گوید با آرایش کنونی نیروهای امریکا در منطقه، این کشور «احتمالا می‌تواند به تقریبا هر نقطه‌ای در ایران حمله کند و تقریبا هر هدفی را بزند، به جز تاسیسات بسیار عمیق زیرزمینی»؛ اهدافی که برای حمله به آن‌ها احتمالا به بمب‌افکن‌های بی-۲ نیاز خواهد بود.

اگر رئیس‌جمهور امریکا دستور حمله را صادر کند، اهداف احتمالی چه خواهد بود؟

آقای سویل که در دولت بریتانیا روی سیاست‌‌گذاری‌های مربوط به ایران کار کرده، می‌گوید امریکا طیفی از گزینه‌ها را در اختیار دارد.

نخستین گزینه می‌تواند توانمندی‌های نظامی ایران باشد، «مانند موشک‌های بالستیک یا سامانه‌های موشکی ساحلی». چنین اقدامی دست‌کم می‌تواند قدرت تلافی‌جویی حکومت ایران را، که تهدید به انجام آن کرده است، کاهش دهد.

ایران همچنان ذخایر قابل توجهی از موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و پهپادهای دوربرد در اختیار دارد. این موضوع برخی از متحدان امریکا در منطقه خلیج فارس را نگران کرده است. تعدادی از آن‌ها پیش‌تر به صراحت اعلام کرده‌اند که از حملات بیشتر امریکا حمایت نخواهند کرد.

گزینه دیگر می‌تواند هدف قرار دادن خود حکومت باشد.

آقای سویل می‌گوید: «آن‌ها می‌توانند مراکز قدرت نظامی را هدف بگیرند، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و شاید نیروهای بسیج که در حال سرکوب معترضان هستند.»

با این حال، تلاش برای حذف راس رهبری جمهوری اسلامی می‌تواند دشوارتر و خطرناک‌تر باشد.

اسرائیل در جریان جنگ ۱۲روزه، مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی را هدف قرار داد، از جمله از طریق ردیابی محافظان شخصی برای یافتن محل حضور آن‌ها. اما به‌احتمال زیاد ایران از آن زمان تدابیر امنیتی را تشدید و نیروها را پراکنده کرده است.

ماتیو سویل می‌گوید امریکا «احتمالا می‌تواند مهره‌های کلیدی را شناسایی کند و از میان بردارد، اما مشخص نیست که پیامد نهایی این اقدام چه خواهد بود».

او می‌افزاید: «ممکن است شاهد واپسین تقلاهای پیش از مرگ حکومت کنونی باشیم، اما مشکل این است که این روند می‌تواند ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد».

هرچند آقای ترامپ نشان داده که مایل به استفاده از نیروی نظامی است، در گذشته این موضوع را روشن کرده است که تمایلی به درگیر شدن در یک منازعه طولانی و فرسایشی ندارد.

مداخلات نظامی او تاکنون کوتاه، سریع و محدود بوده‌اند.

او همچنین احتمال دستیابی به یک راهکار دیپلماتیک را که مستلزم موافقت ایران با محدود کردن برنامه هسته‌ای خود باشد، رد نکرده است.

به گفته آقای سویل، دونالد ترامپ اکنون ناچار است میان تمایلش به این که فردی قاطع جلوه کند و احتمال دستیابی به نتیجه‌ای قاطع، موازنه برقرار کند.