از رهبر شورشی اسلام‌گرا تا دیدار با ترامپ؛ احمد شرع چگونه خود را از نو ساخت

با دریشی شیک و مرتب و موهای آراسته و عقب‌زد شده، حضور احمد شرع، رئیس‌جمهور نسبتاً جدید سوریه، در صحنه بین‌المللی وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده است.

او که لباس رزم را کنار گذاشته و نام جدیدی برای خود برگزیده، اکنون دست در دست قدرتمندترین رهبران جهان می‌گذارد.

رهبر سوریه تنها دو روز پس از آن‌که ایالات متحده رسماً وضعیت او را به‌عنوان «تروریست جهانی ویژه تحریم‌شده» لغو کرد، برای یک سفر رسمی وارد واشنگتن شد.

قرار است این رهبر اسلام‌گرای افراطی سابق سوریه با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، در کاخ سفید دیدار کند؛ ۱۱ ماه پس از آنکه ائتلاف تحت رهبری او حکومت بشار اسد را سرنگون کرد.

اما چه چیزی باعث چنین تغییرات چشمگیر در مردی شده که زمانی برای بازداشت او ۱۰ میلیون دالر جایزه تعیین شده بود؟

از زمانی که شرع یک سال پیش به قدرت رسید، او تلاش کرده حضور سوریه را، پس از دهه‌ها انزوا در دوران اسد و ۱۳ سال جنگ داخلی، دوباره در صحنه جهانی احیا کند.

او در ماه سپتمبر به امریکا سفر کرد تا در مجمع عمومی ملل متحد سخنرانی کند؛ جایی که گفت سوریه «جایگاه شایسته خود را در میان ملت‌های جهان بازپس می‌گیرد» و از جامعه بین‌المللی خواست تحریم‌ها را لغو کند.

بااین‌حال، تغییرات احمد شرع امری تازه نیست، بلکه طی سال‌ها با دقت شکل گرفته است. این تحول نه تنها در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های او با رسانه‌های خارجی، بلکه در تغییر ظاهرش نیز آشکار است.

احمد شرع که زمانی لباس سنتی شبه‌نظامیان جهادی را به تن می‌کرد، در سال‌های اخیر به پوشش غربی‌تر روی آورده است. زمانی که رهبری حمله را بر عهده داشت، لباس نظامی به تن کرد که نقش او به عنوان فرمانده اتاق عملیات را نشان می‌داد.

این وضعیت فاصلهٔ زیادی از زمانی دارد که شرع با نام مستعار «ابو محمد الجولانی» شناخته می‌شد؛ نامی که در دوران رهبری گروه «هیئت تحریر شام» و پیش از آن «جبههٔ نصرت» در سوریه از آن استفاده می‌کرد.

این گروه تا سال ۲۰۱۶ با القاعده در ارتباط بود، اما شرع در آن سال روابط خود را با این گروه قطع کرد.

پیش از رهبری «هیئت تحریر الشام»، او برای القاعده در عراق جنگیده بود و مدتی نیز در بازداشت نیروهای امریکایی بود.

تحت رهبری شرع، «هیئت تحریر شام» به نیروی مسلط در ولایت ادلب تبدیل شد. ادلب بزرگترین پایگاه شورشیان در شمال غرب سوریه بود که حدود چهار میلیون نفر در آن زندگی می‌کنند که بیشتر‌شان آوارگان دیگر مناطق سوریه هستند.

برای رفع نگرانی‌ها درباره دولت یک گروه شبه‌نظامی در منطقه، «هیئت تحریر شام» در سال ۲۰۱۷ یک نهاد غیرنظامی به نام «حکومت نجات سوریه» را به عنوان بازوی سیاسی و اداری خود تأسیس کرد

«حکومت نجات سوریه» همچون یک دولت عمل می‌کرد، با نخست‌وزیر، وزارتخانه‌ها و ادارات محلی که بر بخش‌هایی مانند آموزش، صحت و بازسازی نظارت داشتند. همزمان، یک شورای مذهبی اسلامی نیز دراین ولایت فعالیت می‌کرد.

شرع برای بازسازی چهره خود، فعالانه با مردم ارتباط برقرار کرد. او از کمپ‌های آوارگان بازدید می‌کرد، در رویدادها شرکت می‌کرد و بر کمک‌رسانی‌ها نظارت داشت، به‌ویژه در بحران‌هایی مانند زلزله‌های سال ۲۰۲۳.

«هیئت تحریر شام» دستاوردهای خود را در زمینه حکمرانی و زیرساخت‌ها نمایش می‌داد تا حکومتش را مشروع جلوه دهد و توانایی‌اش را در ایجاد ثبات و ارائه خدمات اثبات کند.

پیش از آن، پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، «هیئت تحریر شام» آن‌ها را ستوده بود و به‌عنوان الگویی الهام‌بخش که میان تلاش‌های جهادی و آرمان‌های سیاسی تعادل مؤثر ایجاد کرده است، از جمله انجام مصالحه‌های تاکتیکی برای دستیابی به اهداف‌شان، آنها را تمجید کرده بود.

اقدامات شرع در ادلب بازتاب راهبرد کلان او برای نشان دادن توانایی «هیئت تحریر شام» نه تنها در جنگ، بلکه در حکمرانی نیز مؤثر بود.

شرع با اولویت دادن به ثبات، خدمات عمومی و بازسازی، می‌کوشید ادلب را به عنوان الگویی موفق از حکومت «هیئت تحریر شام» معرفی کند تا هم مشروعیت گروهش و هم آرمان‌های سیاسی خود را تقویت کند.

در واکنش به این اصلاحات، امریکا اوایل امسال تحریم‌های خود علیه هیئت تحریر شام را لغو کرد.

اما تحت رهبری احمد شرع، هیئت تحریر شام در تلاش برای تحکیم قدرت و تسلط بر اوضاع، دیگر گروه‌های شبه‌نظامی، چه جهادی و چه شورشی، را سرکوب و منزوی کرده است.

هیئت تحریر شام در ماه‌های پیش از سرنگونی اسد، چند اصلاحات مهم انجام داد؛ از جمله انحلال یا تغییر نام یک نیروی امنیتی جنجالی متهم به نقض حقوق بشر و ایجاد «اداره شکایات» برای اجازه دادن به شهروندان برای ثبت شکایات علیه این گروه.

اما منتقدان این اقدامات را نمایشی می‌دانند که هدف از آن مهار نارضایتی‌هاست.

دیدار شرع با ترامپ تازه‌ترین تلاش او برای بازسازی وجههٔ دیپلماتیکش است. او پیش‌تر در ماه می در جریان سفری به ریاض، پایتخت عربستان سعودی، با رئیس‌جمهور امریکا دیدار کرده بود، جایی که ترامپ، شرع را مردی «جوان و جذاب و سرسخت و جنگجو» خواند و گذشته او را «بسیار قوی» توصیف کرد.

شرع در سپتمبر، به امریکا سفر کرد تا در مجمع عمومی ملل متحد سخنرانی کند، جایی که اعلام کرد سوریه «در حال بازپس‌گیری جایگاه شایستهٔ خود در میان ملت‌های جهان است» و از جامعه بین‌المللی خواست تحریم‌ها را لغو کند.

در پاسخ، شورای امنیت ملل متحد از یک قطعنامهٔ پیشنهادی امریکا برای رفع این محدودیت‌ها حمایت کرد که همزمان بود با ادامهٔ روند چندماههٔ واشنگتن برای کاهش تدریجی تحریم‌ها علیه سوریه و رهبران جدید آن.

با وجود سابقهٔ او، شرع از حمایت دولت‌هایی برخوردار شده است که با رژیم اسد مخالف بودند، چون او متعهد شده تا دولتی میانه‌رو را رهبری کند که بتواند حمایت گروه‌ها و اقلیت‌های مختلف سوریه را جلب کند.

شرع، ماه می در مصاحبه‌ای با روزنامهٔ «اکونومیست» گفت: «ما نمی‌توانیم آینده‌ای را بر پایهٔ انتقام‌جویی بسازیم. سوریه باید خانهٔ همه مردمانش باشد، نه فقط پیروزمندان.»

درست تنها چند ساعت پیش از ورود او به پایتخت امریکا اعلام شد که نیروهای امنیتی سوریه ده‌ها مظنون به عضویت در گروه موسوم به داعش را بازداشت کرده‌اند.

او اوایل امسال نیز متعهد شد که نیروهای امنیتی خود را که از عناصری که متهم به اعدام اعضای اقلیت علوی سوریه بودند، پاکسازی کند.

با این‌حال، این تعهدات با جدیت آزموده شدند.

در ماه‌های اخیر درگیری‌های مرگباری میان جنگجویان قبیله‌ای سنی بادیه‌نشین و شبه‌نظامیان دروزی رخ داد که پرسش‌هایی را مطرح می‌کند مبنی بر این‌که، به‌رغم از آنچه در عرصه بین‌المللی رخ می‌دهد و تصویری که رئیس‌جمهور سوریه ارائه می‌کند، آیا دولت تحت رهبری هیئت تحریم شام می‌تواند ثبات را به کشوری که بیش از یک دهه درگیر جنگ بوده است، بازگرداند؟

این مطلب بر اساس گزارش‌های بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی، بخش‌ جهانی بی‌بی‌سی و بی‌بی‌سی نیوز تهیه شده است.