تیم فوتبال زنان افغانستان در تبعید: «می‌توانیم الگوی خوبی برای دخترانی باشیم که نمی‌توانند بازی کنند»

چهار سال پس از فرار آشفته و شتاب‌زده از افغانستان در پی بازگشت طالبان به قدرت، زنان فوتبالیست افغان بار دیگر به زمین بازگشته‌اند، نه فقط برای بازی، بلکه برای «بازپس‌گیری حق حضور و دیده‌شدن.» آنها پس از ممنوعیت فوتبال زنان در افغانستان، تلاش می‌کنند صدای خاموش‌شده خود را دوباره به گوش جهان برسانند.

برای نخستین‌بار از سال ۲۰۲۱، تیمی از فوتبالیست‌های افغان در تبعید توانستند در یک رقابت رسمی بین‌المللی شرکت کنند.

اما پرسش اصلی این است که آیا تیمی از پناهجویان زن افغان می‌تواند پرچمی را که از آنان گرفته شده، دوباره به صحنه‌ای بین‌المللی بازگرداند؟

بهاره صمیمی، مدافع تیم ملی سابق افغانستان، چهار سال پیش با پرواز نظامی کابل را ترک کرد و اکنون دوباره پیراهن کشورش را به تن کرده است. او در مراکش، به‌عنوان عضوی از تیم «زنان متحد افغان»، که متشکل از پناهجویان زن افغان است، در رقابت‌های FIFA Unites: Women's Series 2025 شرکت کرد.

بهاره، ۲۸ ساله، که اکنون در ملبورن استرالیا زندگی می‌کند و در یک کلینیک دندان‌ شغل دارد، می‌گوید این لحظه برایش شبیه رؤیا بوده‌است:

«تشکیل تیم زنان متحد افغان امید بزرگی برای تمام دختران افغانستان است. ما می‌توانیم الگوی خوبی برای آن‌عده دخترانی باشیم که نمی‌توانند فوتبال بازی کنند.»

تیم زنان متحد افغان که از بازیکنانی در استرالیا، بریتانیا، پرتگال و ایتالیا، تشکیل شده است، برای نخستین‌بار از زمان ممنوعیت ورزش زنان در افغانستان در سال ۲۰۲۱، در یک رقابت بین‌المللی حضور یافت. فیفا پس از تأخیر در صدور ویزا، محل مسابقات را از دبی به مراکش منتقل کرد و بازی‌های افتتاحیه در ۲۶ اکتوبر آغاز شد و در ۲ نوامبر به پایان رسید.

زنان متحد افغان در نخستین بازی خود ۶–۱ از چاد شکست خوردند، اما برای بسیاری از بازیکنان، نتیجه مهم نبود. بهاره صمیمی تمام دقایق بازی در خط دفاع حضور داشت و با وجود چنین نتیجه، عملکردی باثبات داشت. او می‌گوید: «فیفا به ما زیاد کمک کرد. ما هم نهایت تلاش خود را کردیم. برای ما فقط قدم گذاشتن دوباره به میدان، خودش یک پیروزی است.»

در بازی دومی برابر تونس، تیم زنان افغان با وجود نمایش جنگنده، ۴–۰ شکست خورد.

اما این تیم در بازی آخر بود با شکست تیم ملی زنان لیبیا با نتیجهٔ ۷–۰، نخستین برد خود را ثبت کرد و این زنان، اولین حضور خود در صحنه بین‌المللی را پس چهار سال، با یک برد و دو باخت به پایان رساندند.

الهه صفدری، دروازه‌بان ۲۰ ساله تیم، در این بازی درون دروازه ایستاد و چند مهارت کلیدی داشت. برای زنانی که سال‌ها در تبعید و پراکندگی زندگی کرده بودند، این نتیجه نشانه‌ای از امید بود: «این پیروزی ثابت کرد که زنان افغان هنوز جایی در صحنه جهانی دارند.»

فصلی تازه پس از تبعید

صمیمی از نخستین اعضای تیم ملی زنان افغانستان بود که در سال ۲۰۰۷ شکل گرفت؛ زمانی که بسیاری باور داشتند ورزش می‌تواند نماد تغییر باشد. اما با بازگشت طالبان، آن امیدها فرو ریخت، بازیکنان پراکنده شدند و تیم فروپاشید.

او می‌گوید: «وقتی به استرالیا رسیدم، همه‌چیز تازه بود، زبان، فرهنگ، سیستم. بعضی وقت‌ها فکر می‌کردم دیگر هرگز بازی نخواهم کرد. اما فوتبال به من نظم داد، انگیزه داد تا ادامه بدهم.»

او پس از ساعت کاری‌اش در کلینیک، شب‌ها تمرین می‌کند. «هر بار که بازی می‌کنم، به دخترانی فکر می‌کنم که نتوانستند فرار کنند. می‌خواهم آن‌ها بدانند ما تسلیم نشدیم.»

الهه صفدری، دروازه‌بان ۲۰ ساله، هم همین انگیزه را دارد. او ۱۷ ساله بود که پس از سقوط کابل همراه با هم‌تیمی‌هایش به پاکستان و سپس بریتانیا منتقل شد.

او می‌گوید: «احساس گم‌گشتگی می‌کردم. هیچ‌کس را نمی‌شناختم. اما کم‌کم فوتبال به من قدرت داد از صفر شروع کنم و دوباره پیش بروم. »

صفدری در منطقه یورک‌شر، متوجه شد فوتبال می‌تواند هم پلی برای ارتباط باشد و هم دیواری برای جدایی.

«به چند باشگاه برای آزمون رفتم. یکی از مربیان گفت از بازی‌ام خوشش آمده، اما به‌عنوان دروازه‌بان باید بتوانی انگلیسی صحبت کنی ولی من انگلیسی بلد نبودم. بسیار ناامید شده بودم چون می‌دانستم که استعداد دارم ولی زبان بلد نبودم.»

او می‌گوید تبعیض در برابر خود را هم احساس کرد: «هر جا می‌روم، باید توضیح بدهم که کی هستم‌ و چرا کشورم را ترک کرده‌ام. نباید بارها داستان زندگی‌ام را تعریف کنم تا پذیرفته شوم. حالا تازه دارم دوست پیدا می‌کنم.»

دو سال پیش، پارگی رباط صلیبی پایش باعث شد بیش از دو سال از فوتبال دور بماند. «سخت‌ترین دوران زندگی‌ام بود. یک سال منتظر عملیات جراحی ماندم و یک سال برای بهبودی. ولی به خودم قول دادم که متوقف نشوم. »

حالا او دوباره برای تیم زنان Rotherham United بازی می‌کند.

تولد دوباره تیم زیر نظر فیفا

در ماه می ۲۰۲۵، شورای فیفا، استراتژی تازه‌ای برای حمایت از فوتبال زنان افغان تصویب کرد که راه را برای تشکیل یک تیم پناهجویان هموار کرد. پس از اردوهای انتخابی در بریتانیا و استرالیا، ۲۳ بازیکن برای حضور در این رقابت‌ها انتخاب شدند. هدایت تیم را پالین هَمیل، بازیکن سابق تیم ملی اسکاتلند، برعهده دارد.

هَمیل به بی‌بی‌سی گفت: «این فقط درباره فوتبال نیست؛ دادن احساس امنیت و ارزش به زنانی‌ است که می‌خواهند دوباره حس کنند زمین بازی هنوز به آن‌ها تعلق دارد. »

در کنار او، شیلین بویسن، مربی اهل آفریقای جنوبی که تجربه کار در سودان جنوبی و مصر را دارد، به تیم عملکرد فیفا پیوسته است. او می‌گوید: «دختران افغان مرا یاد بازیکنان سودان جنوبی می‌اندازند؛ زنانی که صدایشان خاموش شده بود. این پروژه به آن‌ها فرصت می‌دهد ابراز وجود کنند.»

با وجود قدردانی از حمایت فیفا، بازیکنان افغان می‌گویند هدف اصلی‌شان چیز دیگری‌ است.

صفدری می‌گوید: «این گام بزرگی‌ است، اما ما نمی‌خواهیم برای همیشه تیم پناهجویان بمانیم. می‌خواهیم دوباره زیر پرچم کشور خود بازی کنیم. »

صفدری از محدودیت زمان می‌گوید: «فوتبال عمر دارد. زمان می‌گذرد. دو سال را با مصدومیت از دست دادم و حالا ۲۰ ساله‌ام. دیگر نمی‌خواهم منتظر بمانم. »

بهاره صمیمی هم همین حس را دارد: «از فیفا سپاسگزاریم، اما این داستان تا زمانی که زنان افغان آزادانه بازی نکنند کامل نمی‌شود. ما برای خواهرانی بازی می‌کنیم که حتی اجازه مکتب رفتن ندارند، چه رسد به فوتبال.»

فوتبال زنان افغان در گذر زمان

تیم ملی فوتبال زنان افغانستان در سال ۲۰۰۷ تأسیس شد و سه سال بعد در نخستین رقابت بین‌المللی خود شرکت کرد. در سال ۲۰۱۰ به آلمان رفت و بعد در رقابت‌های آسیای جنوبی بازی کرد. اما حضورش همیشه شکننده بود.

در سال ۲۰۱۸، رسوایی ادعای سوءاستفاده‌جنسی در فدراسیون فوتبال باعث تعلیق موقت فعالیت‌ها شد و با بازگشت طالبان در ۲۰۲۱، ورزش زنان به‌کلی ممنوع شد. به بازیکنان توصیه شد لباس‌های خود را بسوزانند و فرار کنند.

رقابت FIFA Unites: Women's Series 2025 با حضور چهار تیم برگزار شد. تیم پناهجویان افغان، چاد، لیبیا و تونس که برای نخستین بار در رده‌بندی جهانی فیفا قرار می‌گیرند.

فیفا از فدراسیون فوتبال مراکش بابت میزبانی این رقابت‌ها پس از تأخیر در امارات متحده عربی قدرانی کرد.

در جریان سفرش به مراکش، جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در کارگاه آموزشی «توسعه مربیان زن» در شهر رباط شرکت کرد و گفت فیفا به توانمندسازی زنان در فوتبال متعهد است.

او در بیانیه‌ای گفت: «خوشحالم که در شهر برشید، در دومین بازی تیم زنان متحد افغانستان برابر تونس، بخشی از این تاریخ بودم. فوتبال یعنی امید، فرصت و همبستگی و امروز دیدن شجاعت و استقامت این زنان افغان، برایم الهام‌بخش بود.»

برای بازیکنان افغان، این رقابت هم دیداری دوباره بود و هم تولدی تازه. صفدری که پس از چهار سال دوباره هم‌تیمی‌هایش را در اردوی فیفا در بریتانیا دید، گفت: «لحظه‌ای پر از عشق و احساس بود، انگار تکه‌های گمشده خودم را پیدا می‌کردم. »

او همچنین از کار با کارن باردزلی، دروازه‌بان سابق تیم ملی انگلستان، یاد می‌کند: «یکی از بهترین تجربه‌های زندگی‌ام بود. در افغانستان خودآموز بودم، هرگز آموزش حرفه‌ای ندیده بودم.»

فیفا هنوز مشخص نکرده که سرنوشت این تیم پس از پایان تورنمنت چه خواهد بود، اما گفته به دنبال برنامه‌ای «عملی و پایدار» برای فراهم کردن دسترسی زنان و دختران افغان به فوتبال است.

اما بازیکنان منتظرند. صفدری می‌گوید: «فوتبال برای من همه چیز است، فوتبال صدای من است تا جهان را از توانایی زنان افغان آگاه کنم. »