GEIRFA
arbenigrwydd; hyderu; ias; cwta ddeufis; dyhead; disymwth; mudo; eirin tagu; cyforiog; llwm; moel; surni; moethusrwydd; coinio; cymariaethau; gwaith sets; dihafal; annioddefol; clecian; glaw taranau; nobl

GWRANDO A DEALL
i) Pa mor adnabyddus oedd Rol?
ii) Ers pryd mae e wedi marw?
iii) Sawl brawd oedd ganddo?
iv) Sut roedd e'n dymuno marw?
v) Ble bu Guto Roberts yn sgwrsio ag ef?
vi) I ble symudodd e o Groesor?
vii) Beth roedd e'n ei fwyta "yn hogyn 10 oed"?
viii) I ba fath o deulu y perthynai?
ix) Ble bu'n gweithio ar un adeg?
x) Pam roedd ei het wellt wedi mynd "fel clustia' sbaniel"?

IAITH

a) Lluniwch frawddegau yn cynnwys yr ymadroddion canlynol a ddefnyddiwyd yn y sgwrs:
rhyfeddol o: aml i dro; ers tro byd; am fy nhraed; clamp o b) Pa eiriau eraill a ddefnyddiwyd yn y sgwrs i gyfleu: gobeithio; sydyn; symud; ers amser; tlawd; chwerwder; anghymarol; het fawr.

c) Rhestrwch y geiriau hyn o dan y penawdau DYMUNOL ac ANNYMUNOL:
ffraeth; twp; cwynfanllyd; caredig; swrth; byrbwyll; galluog; cymwynasgar; cybyddlyd; hynaws; siriol; ffiaidd.

TAFODIAITH
Brodor o Eifionydd yng Ngwynedd oedd Guto Roberts. Gwrandewch ar ei sgwrs eto a nodwch beth sy'n digwydd i'r terfyniad lluosog -au yn y geiriau: 'sgidiau; awgrymiadau; cymariaethau; taranau a clustiau.

TRAFOD
i) Llunio sgwrs fer am unrhyw 'gymeriad' rydych yn ei nabod.
ii) Ysgrifennwch enwau cymeriadau adnabyddus hanesyddol neu gyfoes ar gardiau a glynwch nhw ar gefnau eich cyd-aelodau yn y dosbarth â selotape. Tasg pob un bydd ceisio darganfod pwy ydyw trwy gerdded o gwmpas a holi'r lleill.

YMADRODDION
ar un adeg; am gyfnod; ymhen tipyn; ar ôl ysbaid; ar fyr o dro; ychydig yn ôl.

YSGRIFENNU
Portread o gymeriad
Llunio rhestr o gwestiynau ar gyfer holi cymeriad lleol.

TRAWSGRIFIAD
Chydig iawn ohonoch chi fydd wedi clywad sôn am y cymeriad dw i am ddeud gair neu ddau amdano fo heno 'ma a hyd yn oed wedi i mi ei enwi fo, dim ond chydig iawn o bobol mewn rhyw gylch o bum milltir i Borthmadog oedd yn ei nabod o, ond roedd i Rolant ei arbenigrwydd a chyn diwedd y sgwrs 'ma dw i'n hyderu y byddwch chi yng nghanolbarth a de Cymru wedi teimlo rywfaint o iâs yr arbenigrwydd hwnnw. Cwta ddeufis sy 'na er pan fu farw Rol, Croesor Bach, neu Rolant Panwyl Williams, i roi ei enw fo'n llawn, ac yng Nghroesor Bach, Croesor, yn un o dri o fechgyn, y magwyd o. Mi fuo'r ddau frawd arall, sef Dafydd a Ben, farw yn sydyn a disymwth, chydig o flynyddoedd yn ôl a dull Rolant o fynegi ei ddyhead o am farwolaeth debyg oedd hwn: "Dw i'n disgwyl ca i farw â sgidia am 'y nhraed," a mi gafodd, yn union felly.

Ro'n i wedi dod i nabod Rolant Williams ers tua ugian mlynadd, nid yn rhyfeddol o dda ond yn ddigon da, er hynny, i fynd ato fo i'r tŷ am sgwrs ryw unwaith neu ddwy ac amal i dro y bûm i'n sgwrsio efo fo ar y stryd ym Mhorthmadog. Roedd o wedi dod o Groesor ac wedi setlo ym Mhorthmadog ers tro byd a phan ofynnodd rywun iddo fo yn fuan ar ôl y mudo sut oedd o'n setlo yn y Port, medda Rolant, "Dw i'n hapusach na buo mi er pan o'n i'n hogyn deg oed yn bwyta eirin tagu", a dyna i chi atab sy'n gyforiog o awgrymiada. Hynny ydy, roedd o wedi dod o gefndir mor llwm a moel nes y cyfrifid surni eirin tagu yn foethusrwydd. A dyn efo'r ddawn a'r gallu i goinio cymariaethau cofiadwy fel yna oedd Rol, Croesor Bach. Mi ofynnodd rywun iddo fo rywdro sut ddyn oedd hwn a hwn, a dyma'r atab: "Y dyn iawn i ddeud bod hi'n braf neu bod hi'n bwrw wrtho fo".

Roedd o wedi bod yn gweithio ar un adag yn y gwaith set ym Minffordd a mae 'na stori amdano fo yn sôn am ryw wsnos o dywydd dihafal o boeth yn y cyfnod hwnnw. "Erbyn dydd Gwenar," medda Rol, "roedd hi wedi dwad yn anioddefol a dyna hi'n dod i glecian at y tri o'r gloch yma ac yn law t'rana mwya diawledig welist ti rioed. Ro'n i 'di cychwyn yn bora efo clamp o het wellt noblia welist di am ben neb ond pan o'n i'n cyrraedd yn f 'ôl chydig wedi pump roedd hi wedi mynd yn union fel clustia spaniel".

NODER

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.

Argraffu'r dudalen