GEIRFA
cyn-aelod; cyfieithwraig; adolygwraig; colofnydd; hinsawdd; thema; papurau trymion; terfysgaeth; duwies; Y Cenhedloedd Unedig; tanbrisio; effaith; anwybyddu; effaith tŷ gwydr; cynhesrwydd; dilys; tymheredd; ŵyn; bywoliaeth; ystadegau; newidiadau; hinsoddol; daeargryn; gwleidyddol; proffwydo; dwyn perswâd ar; cydbwysedd

GWRANDO A DEALL
i) Yn ôl Simon Jenkins, beth yw'r pwnc pwysicaf yn y byd?
ii) Sut roedd y ferch yn yr Independent wedi ei gwisgo?
iii) Yn ôl y papur, beth sy'n mynd i ddigwydd yn 2030?
iv) Effaith beth mae pobl yn tueddu i'w danbrisio?
v) Pa ddigwyddiad anarferol sydd yn Swydd Warwick?
vi) Beth yw consensws barn gwyddonwyr am yr hinsawdd?
vii) Pam nad yw Rod Richards y barod i wrando ar economegwyr?
viii) Pa rybudd a gawn ynglþn ag ailadrodd ystadegau anghywir?

IAITH
a) Pa barau sy'n perthyn?
proffwydo argyhoeddi
ystadegau gwres
dychryn gweld i'r dyfodol
dwyn perswâd ar braw
cynhesrwydd tywydd
sir ffigurau
hinsawdd swydd

b) Pa ddau air sydd wedi eu cyfuno i wneud y geiriau cyfansawdd hyn?
darlledwraig daeargryn
tanbrisio adolygwraig
cyfieithwraig

c) Mae gan rai enwau ffurf luosog afreolaidd. Beth yw lluosog y canlynol?
bisgïen; chwaer; brawd; gŵr; llaw; sipsi; rhiant; ci.

ch) Esboniwch y gwahaniaeth rhwng y parau hyn:
hinsawdd / tywydd; papurau trymion / papurau bro; terfysgaeth / rhyfel; anwybyddu / casáu; bywyd / bywoliaeth

TAFODIAITH
Faint o ôl tafodiaith sydd ar iaith lafar y tri siaradwr? Ddylid caniatáu defnyddio tafodiaith mewn rhaglenni o'r math hwn?

TRAFOD
i) Oes arwyddion yn eich ardal chi bod yr hinsawdd yn newid. Trafodwch.
ii) Yr hinsawdd yn newid? Beth ddylem ni ei wneud?
iii) Meddyliwch am ddadleuon o blaid ac yn erbyn melinau gwynt a'u trafod naill ai mewn parau neu grwpiau.

YSGRIFENNU
Byw heb gar.
Codi tai ar gyfer 2050.
Effaith tŷ gwydr. Myth ynteu realiti?

TRAWSGRIFIAD
Bore da a chroeso i 'Papur a Phanad'. Rwan, y pundit gwleidyddol, cyn Aelod Seneddol, cyn Aelod Cynulliad - Rod Richards. Bore da, Rod.

Bore da.

Y gyfieithwraig, darlledwraig, adolygwraig - Catrin Beard. Bore da, Catrin.

Bore da.

A'r cyfieithydd a'r colofnydd, Chris Dafis. Bore da, Chris.

Bore da.

Catrin, yr hinsawdd yn cael sylw, am wn i, yn y papura mawr i gyd ond yn arbennig yn yr Independent y bore 'ma?

Ydy mae o. Hwn - dyma'n amlwg ydy thema mawr y dydd yn y papura trymion ond, fel mae Simon Jenkins yn deud yn Y Times, yr hinsawdd sy'n mynd â . . hwn ydy'r pwysica yn y byd yr wythnos yma. Mis dwetha, rhyfel yn erbyn terfysgaeth oedd o felly gallwch chi ddewis be ydy'r peth pwysicaf ond mi oedd y brotest fawr yn Llundain ddoe. Mae 'na lun godidog ar flaen Y Times o brotestwraig wedi paentio'i hun yn las, fel ryw dduwies o'r môr, yn sôn am lefele'r môr a mae'r Independent - tudalen flaen yr Independent - 'ma ni eto, maen nhw'n mynd i ffor' eu hunen a maen nhw'n dangos Tsunami mawr yn taro Prydain a fel pe bai hyn yn digwydd yn y flwyddyn 2060.

Rhaid i mi gyfaddef, pan wnes i ddarllan hwn peth cynta, pan wnes i agor y'n llygad y bore 'ma:'Tsunami horror hits Britain', mi wnes i ryw ddechra poeni a meddwl a wedyn wnes i gofio wedyn 'na . . . na'r Independent oedd o . . . pennawd go iawn oedd o felly.

A wedyn tu fewn i'r papur mae gynnyn nhw nifer o bap . . . o dudalanne blaen posib dros y ganrif nesa - er enghraifft, yn . . . 2040 mae'n dangos bod fforestydd yr Amazon i gyd wedi cael eu llosgi i farwolaeth. Yn 2030 mae'r polar bear ola yn marw ac yn y blaen. Felly, ryw betha eitha dramatig i neud i ni feddwl sut mae hyn yn mynd i ddigwydd. Ond mae 'na erthygl ddiddorol yn Y Telegraph sydd gan Christopher Monkton, a mae o yn . . gynghorydd ar faterion fel hyn mae'n debyg a mae o'n sôn bod y Cenhedloedd Unedig wedi tanbrisio effaith yr haul ar yr hinsawdd a bod nhw'n anwybyddu effaith tŷ gwydr naturiol ac yn gorbwysleisio'r cynnydd mewn tymheredd dros y ganrif ddwetha 'ma, a be mae o'n ddweud ydy bod data a graffia carbon deuocsid yn anwybyddu cynhesrwydd y blaned fil o flynyddoedd yn ôl pan oedd o'n llawer yn fwy cynnes na mae o ar hyn o bryd, a dros yr hanner can mlynedd dwethaf mae'r haul yn g'nesach na mae o wedi bod ers dros un ar ddeg mil o flynyddoedd, a mae'n dweud wrth bod pobol yn deud bod y moroedd yn cynhesu ac yn y blaen mae m . . . mae o'n deud dyla bod nhw yn mesur . . . bod y ffigyre sy gan yr . . . y Cenhedloedd Unedig ond yn ddilys os 'da chi'n mesur tymheredd dros filltir o ddyfnder yn y môr a 'dy hynny ddim wedi'i neud achos mae'r tymheredd yr un union run peth a mae o wastad wedi bod ac felly mae'n - yr hyn mae o'n ddeud ydy: dydy ailadrodd rhife anghywir ddim yn eu gneud nhw'n gywir a mae ishio bod yn ofalus iawn. A wedyn mae 'na stori arall yn un o'r papure yn deud bod 'na ŵyn yn yn cael eu geni yn Swydd Warwick wythnos dwetha ond 'dyn nhw ddim i fod i gyrraedd tan y Gwanwyn, felly yn sicir mae 'na rywbeth yn digwydd, ond lle mae'r bai? Dyna 'dy'r cwestiwn gan Christopher . . .

Ond dydy pawb ddim yn ei gredu fo nac 'di Chris? Mae Chris Hutchins, er enghraifft, yn y Mail yn deud: Wel, ella bod hon yn ffordd dda o neud bywoliaeth .... dadla?

Wel, am wn i mae . mae ystadege a mesuryddion tymheredd yn gallu cael eu defnyddio neu eu camddefnyddio at unrhyw ddiben mewn gwirionedd. Y gwir amdani fel petai ar hyn o bryd yw bod y consensws yn dweud bod ein ffordd ni o fyw fel pobol yn cyfrannu at y newidiade hinsoddol 'ma. Mae'r byd wedi gweld newidiade mewn hinsawdd eriôd, am wn i, ers cychwyn y byd ond y'n ni yn cyfrannu atyn nhw a chi'n mbod, mae'r ffigure, mae'r penawde ffug neu ddychmygol ma, i'r dyfodol - dy'n nhw ddim yn bell iawn i ffwrdd mewn gwirionedd. Mae'n bwysig i ddweud, chi'n mbod: O na, wneith e byth digwydd ym Mhrydain, chi'n mbod, dim ond pa ddwrnod welon ni'r .... ym ... erchylltra yn Indonesia a'r ardaloedd hynny yndife ... ond digon posib ....

Ond daeargryn oedd hwnnw ynde?

Ond pam digwyddodd y ddaeargryn yn y lle cyntaf?

Hynny yw, mae rhai gwyddonwyr yn meddwl mai pobol sy'n creu hyn. Mae 'na rai eraill sydd ddim, medde Peter (sic) Hutchins. Hynny yw, ai rwbath .... ydy hwn yn rywbeth gwleidyddol ynta .... gwyddonol?

Dydy e ddim yn werth cymryd y risg nac 'dy?

Beth mae'r Telegraph yn ddweud yw .... ym . . ddyle ni ddim â chredu Adroddiad Stern a'th allan . . .

Ddyla ni ddim?

Na. Ia, achos mae'n creu braw a dychryn. Hynny yw, mae 'na ormodedd fan hyn a mae'n rhaid i fi ddweud, mae rhywfaint o gydymdeimlad 'da fi â'r feirniadaeth hyn achos economegydd yw Stern a mae e'n ceisio proffwydo beth sy'n mynd i ddigwydd yn ystod .... beth, hanner canrif? Wel, y gwir amdani yw, dyw economegwyr ddim yn gallu dweud wrtho ni yn bendant beth sy'n mynd i ddigwydd i'r economi ymhen deunaw mis, heb sôn am beth sy'n mynd i ddigwydd i'r economi dros hanner canrif. Felly, w i'n deall pam mae'n rhaid i ni fod yn ofalus ond fel pawb arall, mae cyment o wybodaeth yn dod nawr oddi wrth gwyddonwyr, mae e'n .... mae e'n dwyn perswâd arna i. Felly mae .... mae'n rhaid cael cydbwysedd, w i'n credu ....

NODER

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.

Argraffu'r dudalen