"Tair cyfrol wahanol iawn," oedd disgrifiad un o feirniaid cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn eleni, Aled Islwyn, wrth gyhoeddi enwau'r tri llyfr ar y rhestr fer mewn seremoni ar faes Gŵyl y Gelli.

Dwy nofel ac un gyfrol o farddoniaeth ydyn nhw: Pryfeta gan Tony Bianchi ac Y Proffwyd a'i Ddwy Jesebel gan Gareth Miles yw'r nofelau, a Dauwynebog gan Ceri Wyn Jones yw'r gyfrol o farddoniaeth.

Dau awdur

Diwygiad 1904-05 yw testun Y Proffwyd a'i Ddwy Jesebel, nofel sydd wedi'i chyhoeddi o dan ddau enw: "W.T.Davies a Gareth Miles" - er mai Gareth Miles yw'r ddau mewn gwirionedd.

Mae gan yr awdur profiadol hwn "alergedd" meddai at gael traethodydd holl wybodus mewn nofel - felly dyma greu cymeriad o newyddiadurwr i adrodd yr hanes ar ei ran.

Os oes dau "awdur" yn gyfrifol am lyfr Gareth Miles, dau wyneb sy'n cael eu dangos gan Ceri Wyn Jones - cydnabyddiaeth mai paradocsau yw pethau'r bardd hwn, ac nad yw'n honni bod ei farn yn gyson rhwng cerddi a'i gilydd na hyd yn oed o fewn yr un gerdd.

Yr ail dro

Enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol y llynedd oedd Pryfeta gan Tony Bianchi - ail nofel y dyn sy'n dod yn wreiddiol o North Shields - a'r ail dro yn olynol iddo ymddangos ar restr hir y gystadleuaeth hon.

Yn agos

Cyhoeddi'r tri llyfr ar y rhestr fer o'r deg gwreiddiol ar y rhestr hir oedd gwaith y beirniaid yn y Gelli - ond unwaith eto fel y llynedd enwyd y cyfrolau oedd yn agos at y rhestr fer: Y Gemydd gan Caryl Lewis, Prif Weinidog Answyddogol Cymru gan Gwyn Jenkins, a Hanner Cant gan Iwan Llwyd.

Efallai bod y dymuniad hwn am dŷ hanner ffordd yn adlewyrchu'r benbleth flynyddol mae'r beirniaid yn ei hwynebu wrth geisio pennu'r wobr. Eto eleni daeth i'r amlwg nad oedd cytundeb rhwng y tri (Aled Islwyn, Siân Thomas a Huw Meirion Edwards) ac mai mater o gyfaddawd rhyngddyn nhw yw'r rhestr fer.

Ar faes Gŵyl y Gelli dywedodd nifer o ddarllenwyr brwd nad oedd eu ffefrynnau nhw ar y rhestr hir hyd yn oed - a diddorol nodi bod un o'r beirniaid, Huw Meirion Edwards, hefyd wedi nodi nad oedd pob o'i ffefrynnau ef wedi cyrraedd y rhestr honno chwaith.

Dyma gynnig dau esboniad posib: mae cymaint o lyfrau da'n cael eu cyhoeddi'n Gymraeg ar hyn o bryd nad oes modd cydnabod pob llyfr teilwng; neu, mae chwaeth darllenwyr mor amrywiol y gall ffefryn un fod yn annarllenadwy ym marn un arall. Byddai sinig yn dweud mai'r ail esboniad sy'n wir: hoffwn feddwl bod yna elfen o wirionedd yn y cyntaf hefyd.

Yn Saesneg

Yn y Gelli hefyd enwyd y tri llyfr Saesneg llwyddiannus: nofel am ddau blentyn yn sir Faesyfed amaethyddol yn 1980au yw The Claude Glass gan awdur ifanc o'r enw Tom Bullough; a chyfrol o fyfyrdodau wedi iddo golli ei wraig mewn damwain car yw The Presence gan y bardd Dannie Abse. Mae Blue Sky July gan Nia Wyn eisoes yn gyfarwydd i nifer ar ôl ennill clod mawr yn y wasg trwy Brydain - llyfr gan fam am ei mab sydd â pharlys yr ymennydd.

Cafwyd clod mawr i'r tri yma gan y beirniad Trevor Fishlock ond ar ôl darllen dros 200 o lyfrau ar gyfer y gystadleuaeth roedd ganddo yntau a'i gyd-feirniaid, Mavis Nicholson a Damian Walford Davies, ble ar awduron a gweisg - mwy o olygu gofalus os gwelwch yn dda.

"Os ydych chi'n mynd i'r ddawns rydych chi eisiau edrych ar eich gorau," oedd cyngor cofiadwy Trevor Fishlock.

Holi'r chwech

Neithiwr cafwyd cyfle i holi'r chwe awdur a chlywed darnau o'r chwe llyfr llwyddiannus - hynny ar ben cyfraniadau gan ddau o'r beirniaid, a gan Rhodri Glyn Thomas AC, y Gweinidog Treftadaeth.

Am yr ail flwyddyn yn olynol yr oerni llethol ac nid y llyfrau llwyddiannus oedd testun trafod y gynulleidfa fu'n eistedd yn amyneddgar drwy'r holl gyfraniadau hyn mewn pafiliwn gwyntog, swnllyd.

Mae yna rai sy'n holi ai Gŵyl y Gelli yw'r lleoliad mwyaf addas ar gyfer y cyhoeddiad hwn - efallai ei bod yn werth gofyn ai saith y nos yw'r amser mwyaf addas?

Byddai cynnal y seremoni'n gynt yn y dydd ar Ŵyl y Banc yn denu rhagor o gynulleidfa ac yn rhoi mwy o chwarae teg i'r awduron llwyddiannus, gan sicrhau maen nhw, ac nid yr elfennau, fyddai'n hawlio'r sylw.