BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
BBC Cymru - Llyfr y FlwyddynBBC Cymru - Llyfr y Flwyddyn

BBC Homepage
Cymru home

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

Alan Llwyd

Awdur Blynyddoedd y Locustiaid yn siarad gyda Dei Tomos ar BBC Radio Cymru

Trafod cyfnod "anodd iawn" y Tridegau yn hanes yr Eisteddfod Genedlaethol y mae Blynyddoedd y Locustiaid.

Yn ei sgwrs gyda Dei Tomos meddai:
"Doedd y Steddfod ddim yn sefydliad heddychlon iawn yn y cyfnod yna gyda Gorsedd y Beirdd yn credu Mai ni'r beirdd biau'r Steddfod a ni hefyd sy'n defnyddio'r Gymraeg.

"Wedyn mi roedd yna gryn dipyn o wrthdrawiad rhwng caredigion y Gymraeg - y beirdd a'r gorseddigion - a'r ochr gerddorol oedd yn gwahodd beirniaid Saesneg; oedd yn canu caneuon Saesneg a darnau prawf Saesneg.

"Wedyn yr oedd y beirdd yn teimlo fod y cerddorion yn cyflawni rhyw fath o frad ar yr Eisteddfod trwy lusgo'r Saesneg i mewn - a llywyddion y dydd gyda llaw.

"Roedd yr ochr yna i'r Eisteddfod yn nwylo Vincent Evans a'i bencadlys yn Llundain a'r beirdd yn chwyrn iawn fod hwn yn rheoli'r Eisteddfod o Lundain ac ni o Gymru ac wedyn roedd Vincent Evans yn dweud, Fedrwch chi ddim gadael y Steddfod i'r beirdd neu mi wnan nhw lanast ohoni," meddai.

Ychwanegodd nad oedd dim trefn o gwbl.
"Yr oedd hi'n gwbl ddi-lun," meddai gan ychwanegu mai Cynan yn 1925 ddechreuodd gael trefn arni.

Cyn hynny yr oedd y Brifwyl yn "jôc genedlaethol".

Cyfeiriodd at stomp ddifrifol Eisteddfod Llanelli 1930 lle bu bron i Dewi Emrys a gwrthod cael ei gadeirio am nad oedd neb wedi dweud wrtho ei fod wedi ennill - ac yntau ar y llwyfan yn barod i gyfarch y bardd buddugol - sef ef ei hun!

Yng nghystadleuaeth y Goron wedyn doedd gan y bardd buddugol ddim hawl i gystadlu!

Yn 1921 yr oedd coroni Cynan yng Nghaernarfon yn gwbl ddi-lun, meddai, ac ym Mhontypwl 1924 enillodd Cynan gydag awdl nad oedd yn awdl a honno heb ei chynganeddu.

Gyda'i bryddest Mab y bwthyn collodd Cynan y goron oherwydd bod eisteddfodwyr a beirniaid wedi cael "lond bol ar ryfel".

gwrandoAlan Llwyd yn sgwrsio gyda Dei Tomos am Flynyddoedd y locustiaid ar BBC Radio Cymru.



About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy