Rhan o sgwrs gan yr Athro Derec Llwyd Morgan am ei ardal enedigol

Geirfa

• comin
• perfeddwlad
• glo carreg
• glofaol
• achos Annibynnol
• arwrol
• efengylu
• Y Diwygiad Methodistaidd
• dileu
• cyfamser
• purion
• clwyfo
• dychymyg

Gwrando a deall

1. Ble codwyd pentref Cefn?
2. Pryd cafodd y pentref ei godi?
3. O ble daeth pobl i fyw yno?
4. Ble roedden nhw'n gweithio?
5. Beth oedd y gwahaniaeth rhwng Cefn a Chwmllynfell?
6. Pa mor bell aeth Evan Wiliams i bregethu?
7. Ydy'r siaradwr yn byw yn yr ardal nawr?
8. Beth sy'n digwydd i bob pentref yn ôl y siaradwr?
9. Beth ydych chi'n meddwl oedd penderfyniad swyddogion y Swyddfa Gymreig?
10. Pa mor hapus ydy Derec Llwyd Morgan â'r penderfyniad?

Iaith

a) Gwir neu anwir?

• Hen bentref yw Cefn-bryn-brain.
• Doedd dim diwydiant yn yr ardal.
• Mae'n sefyll yn ymyl Cwmllynfell.
• Roedd achos Methodistaidd yng Nghwmllynfell yn amser Cromwell.
• Dydy'r siaradwr ddim yn byw yno nawr.
• Penderfynodd y Swyddfa Gymreig adleoli'r pentref.
• Mae'r siaradwr wrth ei fodd â'r penderfyniad.

b) Esboniwch y gwahaniaeth rhwng y parau hyn:

c) Ar y cyd, cynlluniwch sgwrs fer am ardal y dosbarth gan gynnwys yr ymadroddion hyn:

• ers llawer dydd
• roedd mynd ar
• dan ei sang
• Sul, gŵyl a gwaith
• nerth bôn braich
• wedi mynd â'i ben iddo
• ar drai
• cael dau ben llinyn ynghyd
• daw tro ar fyd
• ar ben eu digon

Trafod

1. 'Mae arddull y siaradwr yn ffurfiol iawn'. Casglwch dystiolaeth i gadarnhau neu wrthbrofi'r gosodiad hwn.
2. Soniwch am newid yn eich ardal nad ydych yn hapus ag ef.
3. Disgrifiwch ardal rydych yn hoff ohoni.

Ymadroddion

• hyn a hyn
• hwn a hwn
• hon a hon

Ysgrifennu

1. Ymadael â'ch ardal enedigol.
2. Newidiadau yr hoffwn i eu gweld yn fy ardal.
3. Mynd yn ôl i'r hen ardal heddiw.

Trawsgrifiad

Pentre newydd ydyw'r Cefen, un a godwyd ar y comin a rhai o gaeau Bryn-brain ddiwedd y ganrif ddwetha a dechrau hon. Yn hyn a hyn o dai, rhai o berfeddwlad Sir Gâr a ddaeth dros y Mynydd Du i weithio'n y gweithfeydd glo carreg. Pentre glofaol oedd Cwm Llynfell hefyd er mae e'n hen hen bentre, o leia yr oedd yna achos Annibynnol cryf yn chwarter ola canrif Cromwell, ac i Eglwys yr Annibynwyr yng Nghwmllyfnell y perthynai'r Evan Williams arwrol hwnnw a fu'n efengylu mor bell â Shir Gaernarfon ym mlynyddoedd cynnar y Diwygiad Methodistaidd. Yn awr fe ddileir y rhaniad naturiol hwnnw.

Dydw i ddim wedi byw gartre ers dros bymtheng mlynedd. Yn y cyfamser fe newidiodd y lle fel pob man, ond y mae'r gorffennol, pell ac agos, yn fwy byw i'r absennol, a thirion i bwyllgorwyr y Swyddfa Gymreig wybod y bydd eu penderfyniad nhw yn rhwym o gleisio dychymyg a chof un creadur o Gefen-bryn-brain o leia, a hynny yn o arw. Fydd y lle byth bythoedd yn rhan o Forgannwg i mi er mai Morgan ydy f 'enw i.

Noder

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.