Roedd yn frodor o Ddyfnant ger Abertawe, lle ganwyd ef ym 1923 yn fab i grydd y pentref.

Aeth i Goleg y Brifysgol Abertawe i ddarllen Saesneg ac Athroniaeth cyn ymuno â staff y cylchgrawn poblogaidd Picture Post ym 1945.

Ymddangosodd ei gerddi cynnar - dan yr enw John Ormond Thomas - yn y gyfrol Indications ym 1943 gyda rhai James Kirkup a John Bayliss.

Wedi gofyn am gyngor y bardd Vernon Watkins am ansawdd ei waith, fe ddinistriodd y rhan fwyaf o'i gerddi a phenderfynu peidio cyhoeddi rhagor nes ei fod yn 30 oed.

O ganlyniad, aeth yn rhy hunan-feirniadol o'i dalent, ac ni ysgrifennodd ragor am rai blynyddoedd.

Gyrfa newyddiadurol

Ym 1949 dychwelodd i Abertawe i weithio ar staff yr Evening Post, a throi'n newyddiadurwr abl dros ben.

Tua wyth mlynedd yn ddiweddarach dechreuodd ar yrfa newydd fel cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau dogfen gyda'r BBC.

Gwnaeth nifer sylweddol o ffilmiau adnabyddus sy'n uchel iawn eu parch, megis y rheiny am Ceri Richards, Dylan Thomas, Alun Lewis ac R. S. Thomas.

Treuliodd weddill ei oes yng Nghaerdydd; gwelir plac ar ei dŷ yn Heol Conway, Pontcanna.

Ail-ddechreuodd farddoni yng nghanol y 'chwedegau, pan oedd yn 43 oed, gan gyhoeddi ei waith yn Poetry Wales yn bennaf.

Y mae ei gyfrol gyntaf, Requiem and Celebration (1969), yn cynnwys y cerddi a ysgrifennwyd dros gyfnod o bum mlynedd ar hugain; mae'n cynnwys y gerdd hir 'City of Fire and Snow', er cof am yr hen Abertawe a ddinistriwyd gan fomiau Almaeneg yng ngaeaf 1941.

Fe'i dilynwyd gan Definition of a Waterfall (1973), casgliad a gadarnhaodd ei enw fel bardd aeddfed gyda'i lais ei hun.

Diddordeb yn ei wreiddiau

Mae nifer fawr o gerddi John Ormond yn archwilio ei wreiddiau yn Nyfnant ac yn ymboeni ynglyn â thylwyth a bro, gyda'r elfen weledol yn gryf iawn ynddynt.

Mae rhai eraill yn rhoi pwyslais ar fyd natur a harddwch bywyd gwyllt, fel y gerdd hyfryd 'Salmon'.

Marwnadol oedd tueddiad ei gerddi gorau, rhyw fath o ddathliad o'r daioni mewn dynolryw, ond heb fod yn or-sentimental neu'n ffug mewn unrhyw fodd.

Mae nifer ohonynt yn llawn eironi ac arabedd, yn hunandybus ac yn llawenhau ym mharadocs bywyd.

Ond y brif nodwedd yw eu saernïaeth feistrolgar a'u synwyrusrwydd geiriol.

Nid oedd yn fardd a oedd yn fodlon derbyn atebion hawdd ac mae integriti ei waith wastad yn amlwg.

Ceir detholiad o'i gerddi, gyda rhai Emyr Humphreys a John Tripp, yn Penguin Modern Poets 27 (1978), yn ei Selected Poems (1987), ac yn y gyfrol hardd a gyhoeddwyd gan Wasg Gregynog ym 1991, sef Cathedral Builders, cyfrol â theitl un o'i gerddi mwyaf adnabyddus.

Mae'r gyfrol olaf yn cynnwys nifer o gerddi am yr Eidal, lle oedd yn hapus yn ystod ei flynyddoedd olaf.

Pan oedd pentrefwyr Cortona yn holi am ei waith, roedd yn arfer ateb, 'Sono poèta', gan ei fod yn falch iawn o'i alwedigaeth fel prydydd. Bu farw ym 1990.

Meic Stephens