Bywgraffiad:
Evan Roberts oedd arweinydd carismataidd Diwygiad 1904-05, amser o adfywiad ysbrydol gwelodd 100,000 o bobl Cymru yn rhoi eu ffydd yn Iesu Grist. Daeth Roberts, oedd yn 27 mlwydd oed ar y pryd, yn enwog iawn am ei waith ac mae llawer yn priodoli dechrau y symudiad Pentecostal rhyngwladol iddo fe.

I lawer o bobl roedd y Cymro dinod hwn o Gasllwchwr yn ateb i weddi - pregethwr dosbarth gweithiol oedd â chysylltiadau amlwg â'r diwydiannau peryglus oedd yng Nghymru cyn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Er iddo weithio yn y pyllau glo ers ei fod yn 12 mlwydd oed cyn hyfforddi fel gof, penderfynodd y Cristion hwn fod rhaid iddo bregethu gair Duw. Dechreuodd hyfforddi i fod yn weinidog, ond un noson pan oedd yn gweddïo am 'fethiant' Cristnogaeth, trawsnewidiwyd ei fywyd pan ymwelodd Duw ag ef yn ei freuddwydion. Yn hwyrach fe ddywedodd: "Teimlais lawenydd anhraethol ac arswyd wrth ddod i bresenoldeb y Duw hollalluog...Cefais yr anrhydedd o siarad iddo wyneb-yn-wyneb fel y mae dyn yn siarad â'i gyfaill."

Daeth Roberts i'r amlwg fel pregethwr tra oedd adfywiad crefyddol De a Gorllewin Cymru yn dal i fod ar y lefelau cyntaf, yng Ngwanwyn 1904. Daeth e mor enwog fel bod sïon am ei bresenoldeb mewn capel arbennig yn ddigon i ddenu cannoedd i'r man hwnnw. Serch hyn roedd ei bregethau yn wahanol iawn i'r rhai cryf, ymosodol, tân-a-brwmstan a'r pregethu mwy blodeuog, ffurfiol oedd yn nodweddiadol o gapeli Cymraeg y cyfnod. Roedd e'n dawel a myfyrgar, gan wahodd y gynulleidfa i gymeryd rhan a rhannu eu profiadau o'r Ysbryd Glân.

Cafodd yr arddull hwn ymateb cryf. Cyhoeddodd eglwysi twf o 80,000 yn niferoedd eu cynulleidfaoedd, a dilynodd miloedd mwy wrth i bobl deithio dros Brydian ac Ewrop i glywed Roberts yn siarad. Roedd y papurau newydd yn llawn straeon amdano a'i ffrindiau, a sylweddolodd golygyddion yn fuan y gallant godi eu rhifau gwerthiant trwy gyhoeddi cofnodion dyddiol o'i helyntion.

Roedd effaith y diwygiad ar y gymdeithas gyfan yn syfrdanol mewn sawl ffordd. Gwelwyd cwymp sylweddol yn lefelau meddwi ac yng ngwerthiant alcohol wrth i filoedd ymwrthod ag yfed. Gostyngodd y lefel o dor-cyfraith hefyd wrth i bobl geisio byw bywydau mwy gonest a thalu eu dyledion. Dywedai cyflogwyr fod safon gwaith eu dynion wedi cynyddu. Yn ôl sôn roedd hyd yn oed y merlod oedd yn gweithio yn y pyllau glo wedi drysu oherwydd fod iaith anweddus y dynion oedd yn eu trin wedi gwella cymaint.

Roedd hyd yn oed Lloyd George, AS Caernarfon ar y pryd, yn canmol Roberts yn fawr iawn. Roedd pobl ifanc yn arbennig yn cael eu atynnu i'w arddull arbennig ef o bregethu a chyn hir roedd ganddo grŵp o ferched oedd yn ei ddilyn i bobman - roedd y papurau newydd yn cyhoeddi eu bod nhw wedi eu swyno gan y 'Wesley Cymraeg'.

Fe ddaeth yr arddull hwn o bregethu yn batrwm yr nifer fawr o bregethwyr yn y symudiad Pentecostaidd yn ei ddilyn, sydd bellach â niferoedd o tua 115 miliwn dros y byd.

Yn anffodus, wedi ond blwyddyn yn llygaid y cyhoedd, roedd Roberts wedi llosgi ei hunan allan a phenderfynodd ymddeol. Cyn bo hir trodd y diwygiad yn anhrefn llwyr, ond erbyn hynny roedd wedi gosod y sylfaen i adfywiad tebyg yn America, ddigwyddodd ychydig o flynyddoedd wedyn.

Aeth i Loegr i orffwys lle bu'n byw am sawl blwyddyn cyn dychwelyd i Gymru. Treuliodd ei flynyddoedd olaf yng Nghaerdydd, yn barddoni, cyn ei farwolaeth yn 1951. Roedd yn 72 mlwydd oed ac yn ddi-briod.