Er ei fod wedi ei eni yn Brockley, swydd Gaint, fe'i ystyriodd ei hun yn Gymro, gan fod ei dad yn hannu o Dreffynnon, Sir y Fflint.

Ni chafodd fawr o addysg ffurfiol, ond dechreuodd dynnu lluniau tra oedd yn blentyn, ac fe aeth yn y man i Ysgolion Celf Camberwell a Westminster.

Y prif ddylanwadau arno oedd y Rhyfel Byd Cyntaf - gwasanaethodd fel preifat gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig ar y Ffrynt Orllewinol - a'r ffydd Gatholig: derbyniwyd ef i Eglwys Rufain ym 1921. Yn yr un flwyddyn ymunodd â chymuned yr artist o Sais Eric Gill yn Ditchley, swydd Sussex.

Pwysigrwydd ei Gymreictod

Yr unig dro iddo fyw yng Nghymru oedd y cyfnod a dreuliodd yng Nghapel-y-ffin yn y Mynydd Du, Sir Frycheiniog, yn ystod y dau ddegau. Yno tyfodd ei ymwybyddiaeth gref o fod yn Gymro a'i werthfawrogiad o dirwedd a diwylliant Cymru.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd ymgartrefodd yn Harrow-on-the Hill yn Llundain, lle bu'n byw mewn llety, wedi ei amgylchu gan ei ddarluniadau a'i lyfrau.

Nid oedd ei iechyd yn caniatau iddo adael y llety: roedd ei brofiadau yn y ffosydd wedi cael effaith andwyol ar ei nerfau.

Gohebu'n eang

Ni phriododd, ond roedd ganddo gylch o gyfeillion, gan gynnwys nifer yng Nghymru, a chadwodd mewn cysylltiad â nhw trwy ohebiaeth.

Roedd yn adnabyddus fel arlunydd dyfrlliw, ysgythru pren a chein-lythrennau cyn cyhoeddi ei waith ysgrifenedig cyntaf, In Parenthesis (1937), un o'r gerddi mwyaf am ryfel yn yr iaith Saesneg. Defnyddiodd yn y campwaith hwn elfennau hanesyddol, mytholegol, crefyddol a llenyddol, Saesneg a Chymraeg (gan gynnwys 'Y Gododdin') i weu darlun o Ynys Prydain ar hyd y canrifoedd.

Darlunir yr arwgerdd The Anathémata (1952) ar gynfas hyd yn oed fwy eang: gwneuthuriad 'Mater Prydain' yw ei destun, yn ddaearegol ac yn ddiwylliannol, ac mae'n defnyddio gweddillion Celtaidd, Rhufeinig a Thiwtonaidd i bortreadu Llundain a Chymru - y ddau begwn yn nychymyg David Jones.

Credai W. H. Auden mai hon yw'r gerdd hir orau a ysgrifennwyd yn Saesneg yn yr ugeinfed ganrif. Boed hynny fel y bo, fe ystyriwyd David Jones yn ffigwr llenyddol llawn mor bwysig ag awduron fel William Blake, G.M.Hopkins, James Joyce ac Ezra Pound.

Statws uchel

Ysgrifennodd nifer o lyfrau eraill sy'n cadarnhau ei staws llenyddol: Epoch and Artist (1959), The Sleeping Lord (1974) a The Dying Gaul (1978); cyhoeddwyd nifer sylweddol o lawysgrifau wedi marwolaeth yr awdur ym1974.

Y mae ei lythyrau at ffrindiau megis Saunders Lewis, Vernon Watkins ac Aneirin Talfan Davies yn arbennig o ddiddorol i'r darllenydd Cymraeg.

Roedd gan y Cymro Llundain hwn farn tanbaid ynglŷn â Seisnigeiddio Cymru ac mae nifer o'i datganiadau i'r perwyl hwn yn cael eu dyfynnu o dro i dro.

Nid hawdd yw gwaith modernaidd David Jones, ond mae wastad yn rhoi boddhad i'r sawl sy'n ymdrechu i'w ddeall. Mae'r llu o gyfeiriadau a'i defnydd o ffynhonellau hyddysg yn gyfoethog ar y naw ac yn hanfodol i ddealltwriaeth o'i gelfyddyd.

Y ffydd Gatholig sydd yn ganolog i'w weledigaeth a'i ymwybyddiaeth o argyfwng diwylliant gorllewin Ewrop mewn oes dechnolegol, a Chymru'n rhan annatod ohono, a swyddogaeth homo faber, yr artist creadigol, sy'n wynebu'r argyfwng ar ran ei gyd-dyn.

Meic Stephens