Byddai rhai haneswyr yn enwi Charles Evans Hughes a ddaeth o fewn trwch blewyn i guro Woodrow Wilson yn 1916, ond byddai eraill yn enwi rhywun gwahanol, Murray Humphreys, gan mai ef fu'n bennaf cyfrifol am sicrhau gorseddiad Dwight D. Eisenhower yn Arlywydd yn 1953.

Gangster, nid gwleidydd, oedd Murray Humphreys.

Nid ef oedd y gangster diwethaf - ac nid ef fydd yr olaf ychwaith - i ddylanwadu ar wleidyddiaeth.

Humphreys, neu Murray the Hump, oedd olynydd Al Capone fel prif gangster Chicago.

Mab i Brian ac Ann Humphreys, Cymry Cymraeg o Garno a ymfudodd i Chicago, oedd Llywelyn Morris Humphreys.

Fel bachgen papur newydd dysgodd am fywyd y stryd yn gynnar.

Fe'i ganwyd yn North Clark Street, yr union stryd lle digwyddodd Cyflafan Dydd Sant Ffolant, a drefnwyd yn 1929 gan Humphreys ei hun.

Magwraeth Gymraeg yn America

Teimlai'r teulu mor falch o'u gwreiddiau Cymreig fel iddynt wrthod y cyfle i fod yn ddinasyddion Americanaidd.

Dysgodd y mab Gymraeg yn y wlad bell, a gwelwyd arwyddion cynnar o'r hyn oedd i ddod wrth iddo ennill rheolaeth lwyr dros werthu papurau yn ei stryd.

Trodd at dorcyfraith a daeth o dan ddylanwad y Barnwr Jack Murray gan fabwysiadu ei gyfenw ef fel enw cyntaf.

Erbyn y Gwaharddiad, sef y Ddeddf Gwahardd Alcohol yn ugeiniau'r ganrif ddiwethaf, roedd Humphreys yn un o ddienyddwyr personol Al Capone - tipyn o gamp i Gymro mewn cyfundrefn a oedd bron gant y cant yn Eidalaidd.

Talodd Capone deyrnged gynnes iddo. 'Gall unrhyw un ddefnyddio gwn,' meddai, 'ond mae'r Hump yn defnyddio'i ben.'

O ran ei ymddangosiad roedd Murray the Hump, neu'r Camel, yn ddyn trwsiadus a golygus, ond y tu ôl i'r g˘r bonheddig yr olwg llechai gangster didrugaredd.

Dywedir iddo nid yn unig drefnu Cyflafan Dydd Sant Ffolant ond iddo hefyd gymryd rhan bersonol yn y dienyddio pan saethwyd chwech o aelodau gang Bugs Moran yn farw gan ddynion yn gwisgo lifrai plismyn.

Prif elyn cyhoeddus

Datblygodd Humphreys i fod yn drefnydd personol i Capone.

Petai un o ddynion y Capo yn wynebu cyhuddiad mewn llys barn, gallai Capone ddibynnu ar y Camel i drefnu'r amddiffyn ac i lwgrwobrwyo aelodau o'r rheithgor a hyd yn oed ambell farnwr.

Ef berffeithiodd y Pumed Gwelliant, sef gwrthod ateb cwestiwn ar y sail y medrai hynny ei argyhuddo ef.

Erbyn 1930 roedd y Cymro'n gyfrifol am 70 y cant o lwgrfasnachu Chicago, busnes a oedd yn gyfrifol am greu incwm o 80 miliwn doler y flwyddyn.

Pan garcharwyd Capone fe'i olynwyd fel y 'Godfather' gan Humphreys.

Olynodd Capone hefyd fel y prif elyn cyhoeddus. Methodd holl ymdrechion yr Arlywydd Hoover â rhwydo'r Camel, a phan fu farw Al roedd Humphreys yn un o ddim ond deg o alarwyr a gafodd y fraint amheus o fod ar lan y bedd.

Pan ddiddymwyd y Gwaharddiad yn 1933, gan ganiatáu i alcohol lifo'n gyfreithlon eto, trodd Humphreys at ddulliau eraill o greu arian - llwgrfasnachu, hapchwarae a phuteinio yn ogystal â chreu busnesau eraill cyfreithlon.

Rheoli byd y fflimiau

Llwyddodd i ennill grym dros holl undebau Hollywood fel mai ef, i bob pwrpas, oedd yn rheoli'r diwydiant ffilm yno.

Adroddodd Llywela, merch Humphreys, stori amdani hi a'i mam yn ymweld â'r set yn Hollywood lle'r oedd Joan Crawford yn ffilmio.

Gwrthododd y seren honno fynd ymlaen â'r ffilmio nes i'r ddwy adael.

Ymateb pennaeth y stiwdio oedd rhybuddio Joan Crawford, 'Naill ai mae'r rhain yn aros - neu rwyt ti'n mynd, a dyna ddiwedd ar dy yrfa di fel actores.' Yn naturiol, aeth y seren ymlaen â'r ffilmio.

Llwyddwyd o'r diwedd i ddod ag achos llwyddiannus yn erbyn Humphreys yn 1934, a charcharwyd ef.

Daeth allan yn gryfach nag ydoedd cynt drwy iddo ledaenu ei ddylanwad i Las Vegas, Nevada a hyd yn oed i Ciwba.

Yn 1959 profodd Humphreys ei glyfrwch pan gafodd ei wysio i ymddangos mewn llys i ateb cwestiynau am dorcyfraith cyfundrefnol.

Ymddangosodd wedi'i wisgo fel cardotyn gyda chlwt dros un llygad ac yn anadlu'n drwm.

Cafodd ei esgusodi rhag tystiolaethu.

Unwaith y gadawodd y llys, diosgodd ei ddillad ffug ac aeth ef a'i ddynion i ddathlu mewn tafarn gyfagos.

Dylanwad ym myd gwleidyddiaeth

Pan addunedodd Robert F. Kennedy fel Prif Gwnsel y Pwyllgor Torcyfraith Seneddol y byddai'n difetha'r Maffia fe'i perswadiwyd i newid ei feddwl gan Murray drwy iddo roi ei gefnogaeth i John Kennedy, brawd Robert, yn yr ymgyrch arlywyddol.

Y tro hwn, fodd bynnag, cefnogodd y ceffyl anghywir gan i John Kennedy fethu â chael gwared â Castro o Ciwba, a fyddai wedi agor y drws i'r Mob.

Ar ben hynny, dewiswyd Robert Kennedy fel Twrnai Cyffredinol.

Ysgarodd Humphreys â'i wraig yn 1959 a phriododd ferch oedd 25 mlynedd yn iau nag ef.

Roedd ei wraig newydd wedi bod yn briod â chyfrifydd yn y Mob.

Llofruddiwyd hwnnw gan Humphreys pan drywanodd ef â phicas rew.

Parhaodd i fyw ar lan y llyn ym Marina City Tows, un o'r mannau mwyaf ffasiynol yn Chicago, gan dreulio'i wyliau'n rheolaidd yn Florida.

Marwolaeth 'annaturiol' o dawel

Bu farw yn 1965 o drawiad ar y galon yn dilyn ymgais i'w arestio, tynged wahanol iawn i'r rhelyw o benaethiaid y Mob.

Bu farw'r mwyafrif ohonynt trwy gael eu saethu neu eu chwythu'n yfflon gan ffrwydron.

Trengodd y Camel mewn dull mor annisgwyl fel i bennawd un o'r papurau newydd gyhoeddi, 'Bu farw Humphreys o achosion annaturiol'.

Dywedir i Humphreys dalu ymweliad â Charno a hen gartref ei rieni yn 1963.

Teithiodd, yn ôl yr hanes, o dan enw ffug a dywedodd ei ferch wedyn fod ganddi ffilm a dynnwyd o'r ardal gan ei thad, yn cynnwys ei ymweliad â gwasanaeth yn y capel lleol.

A beth am yr honiad mai Humphreys fu'n gyfrifol am orseddu Dwight D. Eisenhower fel Arlywydd?

Cafwyd y dystiolaeth gan Llywela, a newidiodd ffurf ei henw i Louella. Adroddodd yr hanes am ddyn dieithr yn galw i weld ei thad a chriw o'i ffrindiau.

Fe fu trafodaeth hir a dwys ac wedi i'r dyn dieithr adael, gofynnodd Humphreys i'w ferch am ei barn amdano.

Atebodd Llywela ei fod yn ddyn ffeind iawn. 'Rwy'n falch dy fod ti yn ei hoffi,' meddai Humphreys, 'gan mai ef fydd Arlywydd nesaf America.' A gwir a ddywedodd.

Lyn Ebenezer