Home Explore the BBC

LLUN 17eg Tachwedd 2014 Hygyrchedd Geiriau Yn Unig

	A-Y | Chwilota
	Newyddion Chwaraeon Y Tywydd
SafleoeddCymru'r Byd Newyddion Chwaraeon Tywydd Addysg Adolygiadau Arolwg 2001 Ble ar y We Tramor E-gardiau Ffeil Gemau Hanes Llais Llên Patagonia Pobol y Cwm Radio Cymru Straeon Y Sêr Y Sîn Roc Lloegr G Iwerddon Yr Alban Cymru Gwybodaeth Ams. teledu Ams. radio
	BBC Homepage Cymru'r Byd Adolygiadau
»	Llais Llên Adnabod awdur Ar y gweill Llyfrau newydd Y Siartiau Sôn amdanynt Cysylltiadau Gwenlyn Parry Y Talwrn Canrif o Brifwyl Amserlen teledu Amserlen radio E-gardiau Arolwg 2001 Gwybodaeth Ymateb

Dod a'r Llyfr Du i'r golau Llyfr hynaf Cymru ar y We Dydd Iau, Rhagfyr 26, 2002 • Cysylltir Abertawe’nUn o ddigwyddiadau mwyaf diddorol y flwyddyn hon oedd gosod Llyfr Du caerfyrddin ar y we gan y llyfrgell genedlaethol. Go brin fod angen ysgolhaig i ddweud wrthyf i'r llyfr hanesyddol hwn gael ei enwi oherwydd lliw ei rwymiad - ond rhaid troi at yr arbenigwyr a gwefan y Llyfrgell am fwy o'i hanes. Eu barn hwy yw fod iddo gysylltiad â Phriordy Ieuan Efengylwr a Theulyddog, Caerfyrddin ac yn waith un copïydd a luniodd y gyfrol ar wahanol gyfnodau yn ei fywyd. Un o'r rhai cynharaf Yr oedd hyn o gwmpas y flwyddyn 1250 sy'n golygu fod y Llyfr Du yn un o'r llawysgrifau Cymraeg cynharaf sydd ar gael. Daeth y llawysgrif i feddiant Syr John Price, Aberhonddu yn yr unfed ganrif ar bymtheg. Yr oedd o'n ddyn gyda diddordebau llenyddol a hynafiaethol a benodwyd yn brif gofrestrydd y goron mewn materion eglwysig, ac yn rhinwedd y swydd honno fe aeth ati i archwilio'r mynachlogydd a ddiddymwyd gan Harri'r VIII. Daeth o hyd i'r Llyfr Du, yn ôl yr hanes, ym meddiant trysorydd Eglwys Gadeiriol Tyddewi, a dywedid ar y pryd fod y llawysgrif wedi dod o Briordy Caerfyrddin. Ychydig a wyr yr arbenigwyr hyd yn oed am hanes y gyfrol ar ôl iddi gael ei hachub gan Syr John hyd yr ail ganrif ar bymtheg pan ddaeth i feddiant hynafiaethydd o'r enw Robert Vaughan a fu farw yn 1666). Llyfrgell helaeth Mi gasglodd o lyfrgell helaeth o lyfrau a llawysgrifau o'r pwysigrwydd mwyaf yn Gymraeg ac ieithoedd eraill, yn ei gartref, Hengwrt, ger Dolgellau, Meirionnydd. "Fodd bynnag, ar gyfnod cynharach, ymddengys i'r llawysgrif fod ym meddiant ysgolhaig a chasglwr llyfrau arall, sef Jasper Gryffyth (bu farw 1614), warden Ysbyty Rhuthun, a ysgrifennodd ei enw mewn llythrennau Hebraeg yn y Llyfr Du yn ogystal â llunio nodyn ar y cynnwys," meddaai gwefan y Llyfrgell genedlaethol. Ysgrifennodd William Salesbury (c. 1520-1584?), cyfieithydd y Testament Newydd i'r Gymraeg, nodyn ar waelod un o'r tudalennau hefyd. Yn ôl Robert Vaughan bu'r bardd Siôn Tudur a fu farw yn 1602 yn berchen ar y llawysgrif ar un adeg. Mynd i Beniarth Pan fu farw gor-gor-gor-gor-wyr Robert Vaughan, Syr Robert Williames Vaughan, yn 1859, pasiodd llyfrau a llawysgrifau Hengwrt trwy gymynrodd i'w gyfaill William Watkin Edward Wynne (1801-80) o Beniarth ger Tywyn, Meirionnydd. Tra yr oeddent ym Mheniarth, fe gatalogwyd y llawysgrifau Cymraeg gan J. Gwenogvryn Evans ar gyfer ei Report on Manuscripts in the Welsh Language, a gyhoeddwyd yn 1899. Rhoddodd Gwenogvryn Evans amlygrwydd i'r Llyfr Du drwy ei glustnodi yn llawysgrif Peniarth 1. Mae Llyfr Du Caerfyrddin ynghyd â gweddill casgliad llawysgrifau Peniarth bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Pum mil a hanner Talodd Syr John Williams, barwnig (1840-1926) a meddyg i Dduges Caerefrog £5,500 am y casgliad, gyda Llyfr Du Caerfyrddin wedi ei brisio am £400 er mwyn ei gael i'r Llyfrgell. Lluniwyd y llawysgrif o wyth cydiad o femrwn cryf wedi eu gwnïo ynghyd i ffurfio cyfrol o 108 tudalen. Ond dydi'r gyfrol ddim yn gyfan. Newid ei sgrifen "Yr hyn sy'n taro llygad darllennydd fwyaf yw diffyg cysondeb y llaw a'i hysgrifennodd, yn y ffordd y tynnwyd y llinellau ar bob tudalen cyn ysgrifennu ac yn y llawysgrifen ei hunan lle ceir anghysondebau na cheir fel arfer mewn llawysgrifau a luniwyd gan gopïwyr proffesiynol o'r cyfnod hwn," meddir ar wefan y Llyfrgell. "Mae hyn i gyd yn ategu'r farn fod y copïydd yn gweithio ar wahanol gyfnodau yn ei fywyd. Hwyrach y bwriadai lunio mwy nag un gyfrol, ond yn lle hynny daethpwyd â'r cydiadau memrwn gwahanol at ei gilydd ar ryw adeg a'u rhwymo ynghyd ar ffurf y gyfrol a adwaenwn ni yn Llyfr Du Caerfyrddin." Ar wahân i drioedd sy'n cyfeirio at geffylau chwedlonol yr arwyr Cymreig barddoniaeth ydi'r cynnwys. " Ceir cerddi gyda phynciau crefyddol fel yr 'Ymddiddan rhwng y Corff a'r Enaid', ac awdlau moliant a marwnad fel 'Marwnad Madog ap Maredudd' (bu farw 1160), sy'n ddienw yn y Llyfr Du ond, yn ôl llawysgrif arall, a luniwyd gan y bardd llys, Cynddelw Brydydd Mawr (bl. 1155-1200). "Ond hwyrach mai'r cerddi mwyaf trawiadol yw'r rheiny sy'n cynnwys storïau yn ymwneud o ran thema ag arwyr Prydain yn yr Oesoedd Tywyll, ac yn enwedig y rhai sy'n gysylltiedig â chwedl Myrddin," meddir Siarad gyda choeden Mewn dwy gerdd mae dyn dienw sy'n byw ar ei ben ei hun yn y goedwig yn cyfarch coeden afalau a mochyn gan broffwydo llwyddiant neu fethiant y Cymry yn y brwydrau sydd i ddod yn erbyn y Normaniaid yn Ne Cymru. "Mae'n amlwg bod y llinellau sy'n cynnwys y proffwydoliaethau hyn wedi eu cyfansoddi ar ôl y digwyddiadau y maent yn honni eu rhagweld," meddir! Ymhlith y cerddi chwedlonol yn y Llyfr Du y mae cerdd am borthor o'r enw Glewlwyd Gafaelfawr yn gwrthwynebu'r Brenin Arthur a'i gydymaith Cai gydag Arthur yn cael ei ddarlunio "yn fwy o arwr chwedlonol nag o ymerawdwr brenhinol mawr yn null Sieffre o Fynwy." Y Llyfr Du ar Wefan Y Llyfrgell Genedlaethol Ebostiwch eich sylwadau chi am lyfraua'ch hoff gerddi Nadolig a'r Calan Wythnosau Blaenorol: Llythyr Gorau CyfarwyddTua'r DalarGorau CyfarwyddDewi SantByd Ron15-11-01 Straeon gwerin mewn Ffrangeg22-11-01 The Welsh in London 1500-200022-11-01 Un o Fil, Bympyti - Bymp, Jini Jinjila22-11-01 Y Goeden Wen 15-11-01 Pac o Straeon Rygbi08-11-01 Hanes Y Drych08-11-01 Cyfrol 4 Cydymaith Byd Amaeth1-11-01 Fuse1-11-01 Merthyr a Taf25-10-01 Eisteddfod y Wladfa25-10-01 Creision Hud gan Mihangel Morgan18-10-01 Poeth18-10-01 Achos y Bomiau Bach11-10-01 Gwobrau Tir na-n-Og04-10-01 Cnonyn Aflonydd04-10-01 Pobol sy'n Cyfri04-10-01 Diwrnod Barddoniaeth27-09-01 Cyfieithiad o gerddi Dafydd ap Gwilym27-09-01 Gwyr Llen Sir Benfro20-09-01 Trwy'r Tywyllwch20-09-01 Ein Llyw Cyntaf13-09-01 Cofio Mathonwy13-09-01 Plygu Amser06-09-01 Llawer Haf yn yr Hafod06-09-01 Llythyrau at Seimon Glyn---30-08-01 Y Bachan Noble30-08-01 Dramau Gwenlyn Parry21-08-01 Triptych21-08-01 Farm, Two Mansions...21-08-01 Pele, Gerson a'r Angel16-08-01 Cymry Aur Colorado16-08-01 Rhyfel Sam16-08-01 O Sgrepan Teithiwr02-08-01 Tri Llyfr i'r Plant02-08-01 Agor y Ffenestri02-08-01 Sir Ddinbych---26-07-01 An Island Called Smith26-07-01 Lladron Defaid26-07-01 Papur dyddiol19-07-01 Gweld Ser19-07-01 Cof Cenedl12-07-01 Gohebydd Yr Herald12-07-01 Llythyr Yr Herald12-07-01 y ffordd honno dy hun05-07-01 Ymchwil05-07-01 Herald---28-06-01 Straeon ac arwyr28-06-01 Welsh Castles21-06-01 Go Dda Gareth21-06-01 Bwli21-06-01 Elizabeth Watkin Jones14-06-01 Americanes yn dysgu Cymraeg14-06-01 Gwirioni14-06-01 John Davies Mallwyd07-06-01 Yr Arth Grisli07-06-01 Tabledi Gwneud-chi-wenu07-06-01 Llyfrau plant bach---24-05-01 Cydymaith Byd Amaeth24-05-01 Geiriadur idiomau24-05-01 Cofio Gwendoline Pari PI10-05-01 Rhyddhad10-05-01 Am Fod Seth yn Angel03-05-01 Llyfr y Flwyddyn03-05-01 Pryder T.Llew Jones---26-04-01 Mewn Carchar Tywyll Du26-04-01 Steddfodau'r We19-04-01 Cathod a Chwn19-04-01 Llyfrau plantr12-04-01 Gweledigaethau12-04-01 Astudiaeth o Robin Llywelyn05-04-01 Argyfwng theatr05-04-01 Enillwyr cystadleuaeth---29-03-01 Cosyn a llyfrau plant29-03-01 Huw Jones Llangwm22-03-01 Ystad y Goron22-03-01 Hengwrt Chaucher22-03-01 Gwenwyn yn y Gwaed22-03-01 Cusan Dyn Dall15-03-01 Emrys Roberts15-03-01 Sut i Drefnu Priodas08-03-01 Tudur Dylan08-03-01 Aiden Chambers08-03-01 Dramâu Saunders Lewis08-03-01 Dilyn 'Sgwarnog---22-02-01 Helynt a Heulwen22-02-01 Diwrnod y Llyfr15-02-01 Mawl a'i Gyfeillion15-02-01 Syniad Da Iawn09-02-01 Pobol Tu Ucha'r Giât09-02-01 Cerddi'r Ffydd01-02-01 O Afallon i Shangri La01-02-01 Heyrn yn y Tan---25-01-01 Catrin Jones yn Unig25-01-01 Y Drych18-01-01 Hoff Gerddi Serch Cymru18-01-01 Owen Gethin Jones11-01-01 Barddoniaeth Donald Evans04-01-01 Cofrestri Plwyf04-01-01 Gwyn Llewelyn06-12-01 Pam Ni Duw?06-12-01 Borley Cymru20-12-01 Cadwyni Rhyddid20-12-01 Creaduriaid Rhyfeddol20-12-01 Profiadau Gwyddelig12-12-01 Leila megane12-12-01 llyfrau plant03-01-02 pi-ar03-01-02 Sgorio10-01-02 tu chwith10-01-02 Clymau Ddoe; Blodwen Jones10-01-02 Golygydd Y DrychDyddiadur AlciShamus MulliganChwedlau Tomos a MargedEdward Williams29-11-01 Powdr RhechRhyddiaith Waldo WilliamsY Llew Oedd ar y LlwyfanAr Bwys y FfaldSgrech RhyfelByd RonSiabwchoMôr a Mynydd-Surf and SkylinesCernywAgoriad yr OesCam Wrth GamEmyr Price - HunangofiantBeirdd yng Ngwlad pwylY CaffiCymdeithas Bob OwenLon GweunyddCyfrif Pennau yn LlynLlais un yn LlefainCaneuon EmsCae'r GorsGolau Gwladstraeon dot comT H Parry-WilliamsYsbryd yr YnysHoff Gerddi Serch CymruJ Kitchener DaviesDydd oedd a Diwedd IddoDiolch i NhrwynY Print MânPortreadau David GriffithsSylfeini LlithrigLlyfrau i'r arddegauXLlyfr Mawr YnyslasBitshO Tyn y GorchuddDelweddau o'r YmylonYr YmwelwyrCapel LlwyndyrysDdoe yn ôlLlythyr: Bitsh!Awgrym cyfrol Bob Owen, ffair Y BalaHoli Aled Jones WilliamsRhwng Du a gwyn gan Angharad PriceLlyfrau SmotY FenaiFel Hen WinCyfaredd EifionyddBeth yw'r Gair am . . .Meical Ddrwg o Dwll y MwgCerddi Llyn ac EifionyddCerddi Sir BenfroA-bi-clecOwain GlyndwrCo BachDiwylliant Gwerin MorgannwgStraeon Pen LloAwen MeirionBe Bop, Hefin WynCofion Cynnes, Lyn EnenezerTrons, Dafydd MeiPlaned PlantMae'n Gem o Ddau FileniwmY Weledigaeth GeltaiddDyddiadur MimosaDiwygiad 0405Cerddi AbertaweSna'm Llonydd i GaelLlyfr Du CaerfyrddinY Weledigaeth GeltaiddTewach Na DwrDiwrnod y Llyfr 2003Llain yn LlynTomos, Neli Ann a MargedCryno-ddysg y CymryMorwyr y Cilie2 gan Twm MorysPan oeddwn yn fachgenAmerikeCofiant RyanMesur llyfrgelloedd - electronigBeti a'i PhobolByd Bethan GwanasRana Rebel, Menna ElfynHen FriwiauEmyr Humphreys a phobl henParti cydadroddllyfr yn anrheg cenedlaetholSiop CaernarfonHoli Mihangel MorganLlyfr y Flwyddyn 2003Lluniau LlanrugStori ferPity the SwagmanGoronwy OwenRichard HuwsCerddi CeredigionBe sydd Dan y GwelyGuto a Gwyn ar y ffermPwy Fase'n MeddwlLlyfrau Eingl GymreigHogyn SyrcasBenthyg o lyfrgell prifysgolMedal Ryddiaith CasnewyddWhispering Reeds - LlangadwaladrCyfres Dymuniadau DaFy Mhobl ILlyfrau Dylan ThomasCrisial y PharoWelsh PiratesCerddi'r CewriWelsh WildlifeBethan gwanas - Gwrach y GwylltTitanic Tywysoges FachGwladychu'r Cymry yn yr American WestCofio TecwynFfordd BywydY BaeGwlad PwylDan Loriau MaelorCaneri Pinc ar Dywod EuraidY Tebot ExpressO Ddrwg i WaethModrwy PwyTipyn o GampGwrach y Gwyllt - adlgCaniadau'r DiwygiadDal HiCynhadledd Iolo MorganwgDysgl Bren a Dysgl ArianHarri PotterDial yr Hanner BrawdStori fer fuddugolMaldwyn/Blas ar Fwynder MaldwynCerddi PowysTrysorau EglwysiRhywfaint o AnfarwoldebHogyn SyrcasIslwyn Y llyfrau diweddaraf i gyrraedd y siopau Gair am air Ydych chi'n gwybod pwy yw'r awdur ? Siart Cymru Siartiau llyfrau oedolion a phlant Llais Llên yn holi: awduron yn ateb Llyfrau ar y We Cyfeiriadau a chysylltiadau buddiol Nôl i'r archif Rhestr o'r holl lyfrau sydd wedi dal ein sylw Gwefan i ddathlu bywyd a gwaith Gwenlyn Parry Cliciwch yma i gysylltu a BBC Cymru'r Byd

About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy