Home Explore the BBC

LLUN 17eg Tachwedd 2014 Hygyrchedd Geiriau Yn Unig

	A-Y | Chwilota
	Newyddion Chwaraeon Y Tywydd
SafleoeddCymru'r Byd Newyddion Chwaraeon Tywydd Addysg Adolygiadau Arolwg 2001 Ble ar y We Tramor E-gardiau Ffeil Gemau Hanes Llais Llên Patagonia Pobol y Cwm Radio Cymru Straeon Y Sêr Y Sîn Roc Lloegr G Iwerddon Yr Alban Cymru Gwybodaeth Ams. teledu Ams. radio
	BBC Homepage Cymru'r Byd Adolygiadau
»	Llais Llên Adnabod awdur Ar y gweill Llyfrau newydd Y Siartiau Sôn amdanynt Cysylltiadau Gwenlyn Parry Y Talwrn Canrif o Brifwyl Amserlen teledu Amserlen radio E-gardiau Arolwg 2001 Gwybodaeth Ymateb

Cofio dyddiau da Yr Herald Hen ohebydd yn cofio cychwyn ar Yr Herald Dydd Iau, Gorffennaf 12, 2001 Gydag ansicrwydd ynglyn â dyfodol Yr Herald bu Ioan Mai Evans yn cofio'r adeg pan ddechreuodd o yn gyw gohebydd ar y papur gyda Meuryn yn olygydd. Cyfaill neu ddau a’m cofiant Brin ddau, lle bu gynnau gant. "Mi roedd yna gant a mwy ohono’n bentwr ar gowntar siop y pentre, o un Llun i’r llall, pan oeddwn i’n blentyn," meddai Ioan Mai Evans o Lithfaen wrth gofio’r Herald Cymraeg pan oedd y papur ar ei anterth - ac yn gwerthu mwy na’i frawd Saesneg y Caernarvon and Denbigh yn y siop leol. Dydd Llun yn ddiwrnod da "Roedd dydd Llun yn ddiwrnod da i gyhoeddi papur newydd - papur oedd yn faes pori toreithiog i chwarelwyr diwylliedig ac ambell ffermwr a chanddo’i golofn ei hun. Ac yn cynnwys pris yr wyau a’r menyn yn y farchnad," ychwanegodd Ioan Mai a fu’n gyw gohebydd pan yn fachgen ifanc ar yr HeraldCymraeg - neu Yr Herald fel y mae erbyn heddiw. "Colofn i’r llys barn, barn pobol am bobol, beth oedd yn digwydd yn y dref, pwy oedd adref o’r môr. Geni, priodi a marw, Eisteddfodau a chylchoedd llenyddol y fro. "Roedd yn ddwyawr o ddarllen distaw i rai fel nhad - nad oedd yn darllen fawr ddim arall - ond erbyn deall dyma oedd maes llafur wythnos o drafod a stilio yn y caban chwarel." Mynd yno o'r chwarel Ymunodd Ioan Mai, sy’n awr yn ei bedwar ugeiniau, â’r papur o’r chwarel. "Yn gynnar yn y tridegau bu farw Owen Ellis Jones, gohebydd gyda’r Herald yn Ne Arfon, cynghorydd yn nhref Pwllheli a newyddiadurwr llwyddiannus. "Yn rhyfedd iawn un prynhawn gwelais fy mam wedi rigio i fynd i’w angladd. Ymddengys ei fod yn gefnder i fy nain, a chan na wyddwn am fodolaeth y gwr daliais i’w holi nes iddi fynd am y bws. "Fe wnaeth edliw i mi na fyddai dynion fel fo byth allan o waith. Fy mhechod, yn ei golwg hi, oedd fy mod wedi mynd o’r cownti sgwl i’r chwarel yn lle mod i mewn joban coler a thei." Bu’n ddigon o ysgogiad i Ioan Mai anfon llythyr ar reolwr yr Herald yng Nghaernarfon yn holi am swydd yr ymadawedig. Dyn pryd tywyll yn gwisgo het "Fe gês i ateb buan gan y rheolwr ei hun, W. G. Williams, yn fy ngwahodd i’w swyddfa i drafod y swydd. "Gwr byr, pryd golau, yn gofidio braidd nad oedd gen i brofiad newyddiadurol fel y cyfryw, ond eto’n obeithiol. "Soniodd o fawr am sgrifennu o fath yn y byd, ond cesglais mai dyn busnes ydoedd. Cododd o’i gadair a’m harwain i stafell fechan wrth y drws oedd yn agor ar Faes Caernarfon. "Yno ’roedd gwr byr arall, ond un tywyll yn gwisgo het olau ar osgo ar ei gorun - Meuryn. "Roeddwn wedi ei weld o’r blaen yn pregethu yn festri Moriah, yn cydio’n dynn wrth y pulpud bach - roedd yn gloff - ac yn traethu mewn Cymraeg gyda’r godidocaf a glywais erioed. "Synhwyrais yn Swyddfa’r Herald fy mod ym mhresenoldeb rhywun tra arbennig. "Disgrifiodd J. R. Morris o yn Y Genhinen fel bardd, llenor, athro, golygydd, nofelydd, gramadegwr, pregethwr a nifer o bethau eraill ac yn bencampwr yn rhai ohonyn nhw a hynny er na chafodd addysg uwchradd. "Cyfeiriodd Rhys Nicholas at ei safonau clir a'i foneddigeiddrwydd," meddai. Pob sylw yn adeiladol "’Roedd pob cwestiwn yn berthnasol a phob sylw yn adeiladol ac ymlaen â mi i stafell fwy am brawf cyfieithu o’r Saesneg - a chael y ddedfryd gan y rheolwr. "Yn niffyg profiad newyddiadurol, y fargen oedd chwe wythnos o brentisiaeth yn ddi-dâl o dan Meuryn cyn penderfynu ar y swydd yn ne Arfon. Os byddwn yn aflwyddiannus byddai gwaith ar fy nghyfer yn y swyddfa. "Chwe wythnos o ramadegu a chywiro a’r bensel blwm yn gwibio fel gwennol gwehydd dros y copi. "Plwc o dafodi cyffredinol am ddiffyg parch at gystrawen iaith. Euthum i’r afael gyda llaw fer cyn cael fy ngollwng ym Mhwllheli." Newid byd Ymhen tipyn newidiodd Ioan Mai ei fyd a throi o newyddiadura i fod yn athro ysgol. "Yn lle taenu inc du ar bapur gwyn euthum i daenu sialc gwyn ar fwrdd du." Ond yr oedd yr inc erbyn hynny yn y gwaed ac y mae'n dal i ymel a newyddiaduraeth. A chyn gadael Yr Herald fe wyddai holl hanes cychwyn Ymryson y Beirdd gyda Sam Jones, yr ymrysonau cynnar yn Neuadd y Penrhyn a phawb yn dotio at sydynrwydd ei arwr, Meuryn. "Miloedd yn cynefino â Cherdd Dafod drwy gyfrwng y rhaglenni." Beth ddwedai’r "dyfal athro Cerdd Dafod" pe gwyddai fod dyfodol y papur yn y fantol? A beth fyddai o’n ei gynnig. "Ei wneud yn bapur dyddiol neu genedlaethol Cymraeg tybed? Erys ei her i’r oes hon." Llythyr Golygydd Yr Herald - Cliciwch Wythnosau Blaenorol: Llythyr Gorau CyfarwyddTua'r DalarGorau CyfarwyddDewi SantByd Ron15-11-01 Straeon gwerin mewn Ffrangeg22-11-01 The Welsh in London 1500-200022-11-01 Un o Fil, Bympyti - Bymp, Jini Jinjila22-11-01 Y Goeden Wen 15-11-01 Pac o Straeon Rygbi08-11-01 Hanes Y Drych08-11-01 Cyfrol 4 Cydymaith Byd Amaeth1-11-01 Fuse1-11-01 Merthyr a Taf25-10-01 Eisteddfod y Wladfa25-10-01 Creision Hud gan Mihangel Morgan18-10-01 Poeth18-10-01 Achos y Bomiau Bach11-10-01 Gwobrau Tir na-n-Og04-10-01 Cnonyn Aflonydd04-10-01 Pobol sy'n Cyfri04-10-01 Diwrnod Barddoniaeth27-09-01 Cyfieithiad o gerddi Dafydd ap Gwilym27-09-01 Gwyr Llen Sir Benfro20-09-01 Trwy'r Tywyllwch20-09-01 Ein Llyw Cyntaf13-09-01 Cofio Mathonwy13-09-01 Plygu Amser06-09-01 Llawer Haf yn yr Hafod06-09-01 Llythyrau at Seimon Glyn---30-08-01 Y Bachan Noble30-08-01 Dramau Gwenlyn Parry21-08-01 Triptych21-08-01 Farm, Two Mansions...21-08-01 Pele, Gerson a'r Angel16-08-01 Cymry Aur Colorado16-08-01 Rhyfel Sam16-08-01 O Sgrepan Teithiwr02-08-01 Tri Llyfr i'r Plant02-08-01 Agor y Ffenestri02-08-01 Sir Ddinbych---26-07-01 An Island Called Smith26-07-01 Lladron Defaid26-07-01 Papur dyddiol19-07-01 Gweld Ser19-07-01 Cof Cenedl12-07-01 Gohebydd Yr Herald12-07-01 Llythyr Yr Herald12-07-01 y ffordd honno dy hun05-07-01 Ymchwil05-07-01 Herald---28-06-01 Straeon ac arwyr28-06-01 Welsh Castles21-06-01 Go Dda Gareth21-06-01 Bwli21-06-01 Elizabeth Watkin Jones14-06-01 Americanes yn dysgu Cymraeg14-06-01 Gwirioni14-06-01 John Davies Mallwyd07-06-01 Yr Arth Grisli07-06-01 Tabledi Gwneud-chi-wenu07-06-01 Llyfrau plant bach---24-05-01 Cydymaith Byd Amaeth24-05-01 Geiriadur idiomau24-05-01 Cofio Gwendoline Pari PI10-05-01 Rhyddhad10-05-01 Am Fod Seth yn Angel03-05-01 Llyfr y Flwyddyn03-05-01 Pryder T.Llew Jones---26-04-01 Mewn Carchar Tywyll Du26-04-01 Steddfodau'r We19-04-01 Cathod a Chwn19-04-01 Llyfrau plantr12-04-01 Gweledigaethau12-04-01 Astudiaeth o Robin Llywelyn05-04-01 Argyfwng theatr05-04-01 Enillwyr cystadleuaeth---29-03-01 Cosyn a llyfrau plant29-03-01 Huw Jones Llangwm22-03-01 Ystad y Goron22-03-01 Hengwrt Chaucher22-03-01 Gwenwyn yn y Gwaed22-03-01 Cusan Dyn Dall15-03-01 Emrys Roberts15-03-01 Sut i Drefnu Priodas08-03-01 Tudur Dylan08-03-01 Aiden Chambers08-03-01 Dramâu Saunders Lewis08-03-01 Dilyn 'Sgwarnog---22-02-01 Helynt a Heulwen22-02-01 Diwrnod y Llyfr15-02-01 Mawl a'i Gyfeillion15-02-01 Syniad Da Iawn09-02-01 Pobol Tu Ucha'r Giât09-02-01 Cerddi'r Ffydd01-02-01 O Afallon i Shangri La01-02-01 Heyrn yn y Tan---25-01-01 Catrin Jones yn Unig25-01-01 Y Drych18-01-01 Hoff Gerddi Serch Cymru18-01-01 Owen Gethin Jones11-01-01 Barddoniaeth Donald Evans04-01-01 Cofrestri Plwyf04-01-01 Gwyn Llewelyn06-12-01 Pam Ni Duw?06-12-01 Borley Cymru20-12-01 Cadwyni Rhyddid20-12-01 Creaduriaid Rhyfeddol20-12-01 Profiadau Gwyddelig12-12-01 Leila megane12-12-01 llyfrau plant03-01-02 pi-ar03-01-02 Sgorio10-01-02 tu chwith10-01-02 Clymau Ddoe; Blodwen Jones10-01-02 Golygydd Y DrychDyddiadur AlciShamus MulliganChwedlau Tomos a MargedEdward Williams29-11-01 Powdr RhechRhyddiaith Waldo WilliamsY Llew Oedd ar y LlwyfanAr Bwys y FfaldSgrech RhyfelByd RonSiabwchoMôr a Mynydd-Surf and SkylinesCernywAgoriad yr OesCam Wrth GamEmyr Price - HunangofiantBeirdd yng Ngwlad pwylY CaffiCymdeithas Bob OwenLon GweunyddCyfrif Pennau yn LlynLlais un yn LlefainCaneuon EmsCae'r GorsGolau Gwladstraeon dot comT H Parry-WilliamsYsbryd yr YnysHoff Gerddi Serch CymruJ Kitchener DaviesDydd oedd a Diwedd IddoDiolch i NhrwynY Print MânPortreadau David GriffithsSylfeini LlithrigLlyfrau i'r arddegauXLlyfr Mawr YnyslasBitshO Tyn y GorchuddDelweddau o'r YmylonYr YmwelwyrCapel LlwyndyrysDdoe yn ôlLlythyr: Bitsh!Awgrym cyfrol Bob Owen, ffair Y BalaHoli Aled Jones WilliamsRhwng Du a gwyn gan Angharad PriceLlyfrau SmotY FenaiFel Hen WinCyfaredd EifionyddBeth yw'r Gair am . . .Meical Ddrwg o Dwll y MwgCerddi Llyn ac EifionyddCerddi Sir BenfroA-bi-clecOwain GlyndwrCo BachDiwylliant Gwerin MorgannwgStraeon Pen LloAwen MeirionBe Bop, Hefin WynCofion Cynnes, Lyn EnenezerTrons, Dafydd MeiPlaned PlantMae'n Gem o Ddau FileniwmY Weledigaeth GeltaiddDyddiadur MimosaDiwygiad 0405Cerddi AbertaweSna'm Llonydd i GaelLlyfr Du CaerfyrddinY Weledigaeth GeltaiddTewach Na DwrDiwrnod y Llyfr 2003Llain yn LlynTomos, Neli Ann a MargedCryno-ddysg y CymryMorwyr y Cilie2 gan Twm MorysPan oeddwn yn fachgenAmerikeCofiant RyanMesur llyfrgelloedd - electronigBeti a'i PhobolByd Bethan GwanasRana Rebel, Menna ElfynHen FriwiauEmyr Humphreys a phobl henParti cydadroddllyfr yn anrheg cenedlaetholSiop CaernarfonHoli Mihangel MorganLlyfr y Flwyddyn 2003Lluniau LlanrugStori ferPity the SwagmanGoronwy OwenRichard HuwsCerddi CeredigionBe sydd Dan y GwelyGuto a Gwyn ar y ffermPwy Fase'n MeddwlLlyfrau Eingl GymreigHogyn SyrcasBenthyg o lyfrgell prifysgolMedal Ryddiaith CasnewyddWhispering Reeds - LlangadwaladrCyfres Dymuniadau DaFy Mhobl ILlyfrau Dylan ThomasCrisial y PharoWelsh PiratesCerddi'r CewriWelsh WildlifeBethan gwanas - Gwrach y GwylltTitanic Tywysoges FachGwladychu'r Cymry yn yr American WestCofio TecwynFfordd BywydY BaeGwlad PwylDan Loriau MaelorCaneri Pinc ar Dywod EuraidY Tebot ExpressO Ddrwg i WaethModrwy PwyTipyn o GampGwrach y Gwyllt - adlgCaniadau'r DiwygiadDal HiCynhadledd Iolo MorganwgDysgl Bren a Dysgl ArianHarri PotterDial yr Hanner BrawdStori fer fuddugolMaldwyn/Blas ar Fwynder MaldwynCerddi PowysTrysorau EglwysiRhywfaint o AnfarwoldebHogyn SyrcasIslwyn Y llyfrau diweddaraf i gyrraedd y siopau Gair am air Ydych chi'n gwybod pwy yw'r awdur ? Siart Cymru Siartiau llyfrau oedolion a phlant Llais Llên yn holi: awduron yn ateb Llyfrau ar y We Cyfeiriadau a chysylltiadau buddiol Nôl i'r archif Rhestr o'r holl lyfrau sydd wedi dal ein sylw Gwefan i ddathlu bywyd a gwaith Gwenlyn Parry Cliciwch yma i gysylltu a BBC Cymru'r Byd

About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy