BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Llais Llên

BBC Homepage
BBC Cymru
News imageCymru'r Byd
News image
News imageLlais Llên
News imageAdolygiadau
News imageLlyfrau newydd
News imageAdnabod awdur
News imageGwerthu'n dda
News imageSôn amdanyntNews imagePwy di pwy?
News image
News imageY Talwrn
News image
News imageNewyddion
News imageChwaraeon
News imageY Tywydd
News image

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

adolygiadau a straeonadolygiadau a straeon
Cynefin Gruff
Yng nghynefin cwmniwr difyr
  • Adolygiad Bethan Wyn Jones o Cynefin Gruff gan Gruff Ellis. Gwasg Carreg Gwalch. £6.50



  • Pleser digamsyniol ydi darllen gwaith Gruff Ellis, Ysbyty Ifan, bob amser, a doedd Cynefin Gruff ddim yn eithriad.

    Gŵr ei filltir sgwâr ydi Gruff yn ddigon reit ac yn y gyfrol hudolus hon mae'n ein tywys ar hyd ac ar led ei gynefin, ac mi fedrwn ni glywed ei lais cynnes yn ein harwain ni'n sicr ar hyd llwybrau ei fro.

    Dros ffriddoedd a dolydd
    Mae'n mynd â ni dros ffriddoedd a dolydd, drwy gymoedd a dyffrynnoedd, dros fynydd-dir, heibio i gloddiau a thrwy goedwigoedd gan aros a thalu sylw priodol i'r gwahanol gynefinoedd.

    A chynefinoedd ydi'r rhain y mae'n eu hadnabod fel cledr ei law a'i adnabyddiaeth ddofn a'i gariad at ardal a bro yn cael eu trosglwyddo i ninnau.

    Clawr y llyfr Cychwyn "ar fore Gŵyl San Steffan a 'mhac ar fy nghefn a brechdan neu ddwy" y mae o, a hynny ym Mlaen Eidda Uchaf gan ddisgrifio'r hyn wêl o ar y ffordd.

    Ar ôl cyrraedd mae'n edrych yn ôl dros ysgwydd y blynyddoedd a chofio sut roedd pethau yn yr hen dŷ.

    "Roedd yna wastad gig mylltyn (oen gwryw teirblwydd) wedi'i halltu a'i hongian o'r nenfwd fel cig moch i'w ddefnyddio fel bo'r angen."

    Sylwa Gruff hefyd ar y gwahanol rywogaethau a bron yn ddieithriad mae ganddo stori ddiddorol i'w hadrodd amdanynt.

    Disgrifia fel mae'n ymweld â "gweirgloddiau John Tŷ Ucha yng Nghwm Eidda yn gweld yr amrywiol degeirianau".

    Mae'n adrodd ei hanes yn dal brithyll hanner pwys pan oedd yn ei arddegau - "roedd lliwiau a'r ysmotiau coch harddaf arno, a rhyw lesni ynddo hefyd," ac rydan ninnau ar lan yr afon hefo fo yn profi'r wefr o weld y brithyll.

    Enwau hyfryd
    Mae'r disgrifiadau o'r blodau - llafn y bladur, helygen Fair a chwys yr haul yn hyfryd, a'r un mor wych ydi'r drafodaeth am y gwahanol fathau o rug a geir ar y Migneint.

    Mae'r un mor gartrefol yn trafod anifeiliaid ac adar a chawn hanes y carlwm "claerwyn ond am flaen ei gynffon" a'r dylluan wen oedd "wedi torri ei hadain rywsut".

    Mae'r cyfan mor fyw, mor agos atoch chi ac mewn Cymraeg naturiol, glân heb arlliw o lediaith.

    Ychwanegiad penigamp ydi'r lluniau lliw ardderchog o'r planhigion a'r tirwedd gan Derek Hughes, a lluniau adar y diweddar Ted Breeze Jones.

    Gloynnod
    Mae tudalen gyfan o loÿnnod byw ac rydan ni'n gallu gweld yn glir geinder rhywogaethau fel y gwibiwr mawr, iâr fach y ffridd a'r fritheg berlog fach.

    Cwbl arbennig hefyd ydi'r dudalen sy'n llawn o luniau lliw o adar ysglyfaethus. Roedd yn hyfryd gweld lluniau'r gwahanol degeirianau ac mae'r llun o "un o weirgloddiau blodeuog Tŷ Ucha Eidda" yn arbennig o wych greda i. Yn sicr mae'n llun sy'n dangos cynefin sy'n brin iawn erbyn heddiw.

    Mae'r lluniau o Gwm Eidda, Afon Conwy, Llyn Gamallt a'r Migneint a Llyn Serw o Gerrig Llwynogod yn rhai cwbl ramantus, sy'n gwneud i mi ysu am weld y llefydd yma.

    Mae'r enwau sy'n frith drwy'r gyfrol yn gyfareddol - Cefn Dylasau, Dôl Bryniau Defaid, Ceunant Trwyn Swch a'r Gylchedd i enwi dim ond rhai, a'r cyfan wedi'u gwau yn rhan o'r patrwm cyfoethog yn gwbl naturiol a dirodres.

    Englynion a phenillion
    Yn gelfydd gymysg â'r disgrifiadau o gynefin, arferion a rhywogaethau mae englynion a phenillion sy'n ychwanegu at y darlun a grëir ac yn taro deuddeg bob tro.

    Mae Gruff yn dychwelyd i Gwm Eidda pan fo'r "gog yn canu uwch fy mhen tua Bwlch Ewigod" ac yn paentio darlun cwbl wahanol i ni o'r un gawn ni ganddo ynghanol y gaeaf.

    Mae'n ein tywys yn hudolus unwaith yn rhagor "i chwilio am y Cwm
    Tu draw i'r cymoedd,
    Am Gwm Tawelwch"

    A rywsut, ar ôl darllen yr hyn sydd gan Gruff i'w ddweud, mi fydd yn rhaid i minnau hefyd gael mynd draw i grwydro'r ucheldir i flasu'r tawelwch yna.

    Dim ond un feirniadaeth sydd gen i: mae Cynefin Gruff yn rhy fyr o'r hanner.
    Tybed pryd y bydd y gyfrol nesa'n ymddangos?


    Llyfrau - gwefan newydd
    Ewchi'n gwefan lyfrau newydd
    Teulu Lòrd Bach
    Epig deuluol o'r Blaernau
    Petrograd
    Rheswm arall dros ddathlu'r nofel Gymraeg
    Lôn Goed
    Pryfed a mwd - cof plentyn am lôn Williams Parry
    Silff y llyfrau diweddar
    Adolygu rhai o lyfrau'r gaeaf
    Hanner Amser
    Edrych ymlaen at yr ail hanner!
    Deryn Glân i Ganu
    Cariad, cyffuriau, blacmel a dial
    llyfrau newydd
    Awduron Cymru
    Bywgraffiadau awduron a llenorion o Gymru
    adnabod awdur
    Roger Boore
    Cyhoeddwr ac awdur
    gwerthu'n dda
    Nadolig a Rhagfyr 2008
    Cofiannau yn mynd a bryd y Cymry
    son amdanynt
    Sôn amdanynt
    Rhestr o'r holl lyfrau sydd wedi cael sylw ar BBC Cymru'r Byd.
    pwy di pwy?
    Dolennau defnyddiol
    Cyfeiriadau a chysylltiadau buddiol ym myd llyfrau
    dyfyniadau
    dyfyniadau Gair am air:
    Detholiad o ddyfyniadau - ydych chi'n gwybod pwy yw'r awdur?


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy