 |  Bachgen yn y Môr
Mwy o bleser na theledu!
Adolygiad Glyn Jones o Bachgen yn y Môr. Addasiad Elin Meek o Boy Overboard gan Morris Gleitzman. Gomer. £4.99.
Mae'r trosiad hwn gan Elin Meek o'r nofel Awstralaidd Boy Overboard gan Morris Gleitzman yn un priodol iawn.
Nofel yw hi am deulu yn ffoi am eu bywydau a chyda mewnfudo yn bwnc llosg fe'i cyhoeddwyd ar adeg amserol iawn.
Jamal yw'r prif gymeriad, ac ef sy'n adrodd yr hanes; techneg effeithiol gan fod Jamal oddeutu'r un oed a'r darllenwyr yr anelir atyn nhw - rhyw 13 oed.
 Hawdd fydd uniaethu â'i freuwddyd o fod yn chwaraewr pêl-droed proffesiynol.
Dechreua'r nofel yn arbennig drwy gyferbynu dwy sefyllfa:
"Fi yw Manchester United ac mae'r bêl gyda fi ac mae popeth yn dda.
Does dim mwg, na nwy nerfau, na stormydd tywod.
. . . Dyma Newcastle United yn rhuthro ataf i. Dw i'n osgoi'r dacl. Un bach yw Aziz ond mae'n gyflym ac mae'n dod amdanaf eto.
. . . Dw i'n gwenu, mynd heibio iddo, llywio'r bêl o gwmpas gard olwyn hen gerbyd milwyr, a gweld mod i o flaen y gôl."
Enwau timau pêl-droed Lloegr ond chwaraewyr gydag enwau Moslemaidd.
Er cymaint y cwynwn am y diwylliant Prydeinig yn y gornel hon o'r ddaear, gwelwn ei fod yn cynrychioli'r rhyddid eithaf i drigolion y nofel. Yn wir, sancteiddir pêl-droed fel symbol o'r rhyddid hwn.
Mae'r ffaith fod y plant yn chwarae o amglych darnau o hen gerbydau rhyfel yn dangos goruchafiaeth y breuddwydion hyn dros yr awyrgylch rhyfelgar sy'n ganolog i'w bywydau.
Llwydda Elin Meek i gyfleu'r awyrgylch hwn yn ei haddasiad, y brawddegau byrion a'r cymalau tynn, y 'dyma' a'r 'dw i'n' rhoi naws 'sylwebol' i'r darn.
Hoelir ein sylw, a sylw'r cymeriadau ar y gêm fel petai dim byd arall yn bodoli.
Dryllio'r awyrgylch
Ond buan y gwelwn mai rhith yw hyn. Mae'r awdur yn dryllio'r awyrgylch gan ddod a ni, a'r cymeriadau, yn ôl i realiti rhyfelgar y wlad:
"'Jamal, Jamal. Dere'n glou! Mae dy chwaer ddwl wedi sefyll ar ffrwydryn tir.'"
Mae'r awdur yn hoff o orffen pennod gydag uchafbwynt fel hwn a daw â chyffro i'r nofel a'n hysio i droi i'r dudalen nesaf.
Sylwch hefyd ar y modd yr addasir y ddeialaog. Mae mewn tafodiaith naturiol ac yn gwbl gredadwy.
Bygythiad, mentro, gobaith. Dyna dri o brif themâu'r nofel gydag un yn plethu'n naturiol i'r llall ac fe'u datblygir wrth i'r gwahanol gymeriadau ymateb i'r sefyllfa y mae ynddi.
Dyna Bibi, chwaer Jamal, sy'n ymateb i'r bygythiad drwy fygwth:
"Mae Bibi, a'i llygaid yn fawr gan ddicter, yn taflu carreg arall.
'Y talpiau meddal o gaca camel,' gwaeddai ar y tanc. 'Rhowch ein pêl nol i ni.'"
Dyma enghraifft o ddawn yr awdur i greu cymeriad heb ddisgrifio ond trwy adael i'r cymeriadau fod yn nhw eu hunain a thrwy eu hymateb naturiol i sefyllfaoedd.
Daw diniweidrwydd herfeiddiol Bibi â syndod i'n llygaid a gwên i'n gwefusau. Hi yw fy hoff gymeriad, ac yn fy marn i, cymeriad 'gorau'r' nofel.
Darllenwn am weithredoedd y cymeriadau eraill.
Darllenwn am rai Bibi, a rhyfeddu.
Er hyn, maent yn gwbl gredadwy.
Bod yn deg
Dywed seicolegwyr fod canfyddiad plant oed Bibi o decwch ac anghyfiawnder yn hynod o gryf.
Yn ogystal, daw Bibi â llais y ferch i'r nofel, sy'n golygu bod y nofel gan ei gwneud yn gwbl addas i ferched ac i fechgyn.
Nid yn unig mae Bibi yn chwarae pêl-droed, sy'n waharddedig i ferched, ond yn gwneud hynny yn well na'r bechgyn.
Mae pawb eisiau chwaer fach fel hon. Wrth gwrs, rhaid rhoi llawer o'r clod i'r addasydd am hyn wrth iddi lwyddo i drosglwyddo ffraethineb Bibi i'w throsiad.
Fodd bynnag, mae'r nofel yn frith o gyd-ddigwyddiadau cwbl afreal. Jamal a'i deulu am fynd i Awstralia ac yna, syndod, syndod, yn gweld dyn o Awstralia yn y gwersyll ffoaduriaid.
Yn fwy annhebygol fyth, pan fo'u cwch ar fin suddo ar arfordir yr ynys, dyma'r dyn a ddaw i'w hachub!
Ond o gofio nad ar gyfer pobl hŷn y sgrifennwyd y nofel dichon fod beirniadu hyn yn annheg ac y bydd cyd-ddigwyddiadau o'r fath yn ychwanegu at y cyffro i ddarllenwyr iau.
Gwirioneddol wych
Mae ambell disgrifiad gwirioneddol wych yn y nofel, megis y disgrifiad o bobl Awstralia:
"Mae nhw'n dechrau chwerthin y peth cyntaf yn y bore a dydyn nhw ddim yn stopio am ddwy awr ar ôl iddyn nhw fynd i gysgu yn y nos."
Daw disgrifiadau o'r fath â hiwmor i'r nofel, a chredaf eu bod cyn bwysiced a phlot diddorol - yn enwedig i blant.
Fe'm plesiwyd hefyd gydag ymdrech yr addasydd i Gymreigio'r nofel.
Mae ei brawddegau yn gyforiog o briod-ddulliau fel "Wrth gerdded gan bwyll bach" ac "Â'm gwynt yn fy nwrn."
Mae'r cyfuniad hwn o blot cyffrous, mynegiant dychmygus a Chymraeg naturiol yn gwneud y nofel yn un rhagorol, a bydd ei darllen yn brofiad milwaith mwy cyffrous na gwylio unrhyw beth ar y teledu!
| | |  | |  | |  | |  | | |  Sôn amdanynt
Rhestr o'r holl lyfrau sydd wedi cael sylw ar BBC Cymru'r Byd.
| | |
|  | |  | | |  Gair am air:
Detholiad o ddyfyniadau - ydych chi'n gwybod pwy yw'r awdur?
| | |
|
|
Llyfrau - gwefan newydd
Teulu Lòrd Bach
Petrograd
Lôn Goed
Silff y llyfrau diweddar
Hanner Amser
Deryn Glân i Ganu 
Awduron Cymru
Roger Boore
Nadolig a Rhagfyr 2008
Dolennau defnyddiol