တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု, မြန်မာရဲ့ လေယာဉ်ဆီ တင်သွင်းမှု အီရန်နဲ့ဆက်နွှယ်နေတယ်လို့ Amnesty International ပြော

တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ချက်

1. လွန်ခဲ့သော ၅၄ မိနစ် ကICJ ကြားနာပွဲတက် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံပွဲဆိုပြီး အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူတွေ စုဝေး

   

   အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး(ICJ)မှာ ဂမ်ဘီယာက မြန်မာကို စွပ်စွဲထားတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲထားတဲ့ အမှုအတွက် မြန်မာကိုယ်စားပြုသွားတဲ့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံပွဲဆိုပြီး အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူတွေ ရန်ကုန်မြို့မှာ ဒီနေ့ စုဝေးခဲ့ကြပါတယ်။

   ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့တော်ခန်းမရှေ့မှာ လူပေါင်း ၅၀၀ ထက်မနည်း စုဝေးခဲ့ကြတဲ့ အဲဒီပွဲမှာ ပါဝင်ကြသူတွေဟာ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူ သံဃာတော်တွေ၊ နိုင်ငံရေးပါတီအချို့နဲ့ စစ်တပ်ထောက်ခံသူတွေလို့ သိရှိရပါတယ်။

   ပွဲမှာပါဝင်သူတွေကတော့ အမျိုးသားရေးလူထုဆန္ဒထုတ်ဖော်ပွဲလို့ သုံးနှုန်းပြီး ထုတ်ပြန်ချက်ကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာနဲ့ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

   တက်ရောက်လာသူနဲ့ ဟောပြောသူတွေက ICJ မှာ အမှုချေပလျှောက်လဲနေတဲ့ ဦးကိုကိုလှိုင် ဦးဆောင်တဲ့အဖွဲ့ကို ''မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံပြီး၊ လူမျိုးသုဥ်းသတ်ဖြတ်မှုစွပ်စွဲချက်တွေကို အလိုမရှိကြောင်း'' ဟောပြော ကြွေးကြော်ခဲ့ပါတယ်။

   စီတန်းလှည့်လည်ဟောပြောပွဲတွေမှာ ဂမ်ဘီယာကို ကန့်ကွက်တာထက် ကျော်လွန်ပြီး လူမျိုးရေးမုန်းတီးမှုဖြစ်စေတဲ့ စကားလုံးတွေ ဆိုင်းဘုတ်တွေပါလာရင် ဂမ်ဘီယာဘက်က တရားရုံးမှာ တင်ပြလာနိုင်တယ်လို့ ဥပဒေပညာရှင်တွေက ပြောပါတယ်။

   အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူတွေက ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးမှာ တပြိုင်တည်း စီတန်းလှည့်လည်ပြီး ဟောပြောဖို့ စီစဥ်ထားတာပါ။

   မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က ICJ ကြားနာမှုတွေကို တက်ရောက်နေဆဲဖြစ်လို့ ICJ တရားရုံးနဲ့ တရားသူကြီးတွေကို လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု အသုံးအနှုန်းပါတဲ့လက်ကိုင်ဆိုင်းဘုတ်တွေ မပြုလုပ်ဖို့၊ တိုင်းရင်းသားအမျိုးအမည်မှာမပါတဲ့ လူမျိုးအမည်ကို သုံးစွဲပြီး အမုန်းစကားတွေ မလုပ်ကြဖို့ စစ်ကော်မရှင်က အသိပေးနှိုးဆော်ထားပါတယ်။

   ဒါက ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းကို ဆိုလိုတာလို့ နားလည်ရပါတယ်။

   ဒီလိုကန့်သတ်ချက်တွေကြောင့် မန္တ‌လေး၊ အမျိုးသားရေးအင်အားစုတွေကတော့ ပွဲကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပါတယ်။

   ရန်ကုန်မှာတော့ စီတန်းလှည့်လည်တာ မလုပ်တော့ဘဲ မြို့လယ်ခေါင်မှာ စုဝေးဟောပြောခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

2. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ ကမြန်မာ့တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေနဲ့ အာဆီယံအထူးသံတွေ့ဆုံပွဲမှာ ဘာတွေဆွေးနွေးခဲ့လဲ

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန

   ၂၀၂၆ အာဆီယံအလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်တဲ့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ မြန်မာဆိုင်ရာ အာဆီယံအထူးသံအမတ် မစ္စ ထရီဇာ လာဇရိုနဲ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတို့တွေ့ဆုံတဲ့မြန်မာ့အရေးဆွေးနွေးပွဲမှာ အချက် ၅ ချက်ကို‌ အဓိကထားတောင်းဆိုဆွေနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ ‌တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက ထုတ်ပြန်လိုက်ပါတယ်။

   ဆွေးနွေးပွဲမှာ အကြမ်းဖက်မှုအရှိန်လျော့ရေးနဲ့ အရပ်သားကာကွယ်ရေး၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအကူအညီပေးရေး၊ အားလုံးပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲဖြစ်လာရေး၊ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်မှုခင်းတွေကြောင့် ဒေသတွင်းသက်ရောက်မှုတွေနဲ့ ဝိုင်းဝန်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးတို့အပြင် အာဆီယံ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရေး စတဲ့အချက်တွေကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ ဆွေးနွေးပွဲတက်ရောက်ခဲ့တဲ့ သတင်းရင်းမြစ်က ပြောပါတယ်။

   ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ တာ‌ဂေတေးမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့အဲဒီဆွေးနွေးပွဲမှာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ (NUCC)၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH)တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြီး NUG ရဲ့ ဒုတိယနိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုင်းခိုင်မျိုးထွန်းလည်း တက်ရောက်ခဲ့တယ်လို့ ပွဲတက်ရောက်ခဲ့တဲ့ ဘီဘီစီသတင်းရင်းမြစ်တချို့ဆီကနေ သိရပါတယ်။

   ဒါ့အပြင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)အပါအဝင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF)၊ ပအိုဝ်းအမျိုးသား ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (PNFC)၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မွတ်ဆလင်လူမျိုးစုများအတိုင်ပင်ခံကော်မတီ(MMMCC) နဲ့ တခြားတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း စုစုပေါင်း ၁၂ ဖွဲ့က ကိုယ်စားလှယ်တွေ တက်ရောက်ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရပါတယ်။

   ဒီဆွေးနွေးပွဲဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းတွေကို ပံ့ပိုးကူညီနိုင်ဖို့ အာဆီယံရဲ့ကြိုးပမ်းမှုတွေကို မြှင့်တင်နိုင်ရေး မြန်မာဘက်က တော်လှန်ရေးအစုအဖွဲ့တွေ စုစည်းပြီး တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ပွဲလို့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုနဲ့ နီးစပ်သူတချို့က ပြောပါတယ်။

   နိုင်ငံရေးအကျိုးဆက်အရ ဒေသတွင်းမှာဖြစ်နေတဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ အတင်းအကျပ် စစ်မှုထမ်းစေတာအပြင် အရပ်ဘက်အဆောက်အအုံတွေ ဖျက်ဆီးခံရတာစတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ သိသိသာသာတိုးလာတာကိုလည်း ဆွေးနွေးပွဲမှာ ထောက်ပြသုံးသပ်ခဲ့တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

   ပိုပြီးအားကောင်းတဲ့ စောင့်ကြည့်ရေးအစီအစဉ်တွေနဲ့ အရပ်သားတွေကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့ ဒေသတွင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တာတွေ တိုးမြှင်ဖို့ကိုလည်း အလေးထားတောင်းဆိုဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

   ဒါ့အပြင် အာဏာမသိမ်းခင်က ချမှတ်ခဲ့တဲ့ အပစ်ခတ်ရပ်စဲရေး အခြေခံမူဘောင်တွေဟာ လက်ရှိမြန်မာ့နိုင်ငံရေးအပေါ် ထင်ဟပ်ခြင်းမရှိတော့တာကြောင့် အနာဂတ်နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းမှာ အားလုံးပါဝင်ပတ်သက်သူတွေအနေနဲ့ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲတွေ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ဖို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကလည်း ဆွေးနွေးချက်ထဲ ပါဝင်ပါတယ်။

   ရေရှည်တည်တံ့ဖို့အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းရေး တရားမျှတရေး ယန္တရားတွေကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ သတင်းရင်းမြစ်က ပြောပါတယ်။

   ဒေသတွင်းမှာ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်တဲ့ ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းတွေ ကြီးထွားလာပြီး လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်‌ရေမှတ်တစ်ခုဖြစ်နေတာကိုလည်း ဆွေးနွေးပွဲမှာ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သတင်းရင်းမြစ်က ပြောပါတယ်။

   ဒါတွေဟာ ဒီလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်ပတ်သက်နေသူတွေရဲ့ပဋိပက္ခတွေအပြင် အုပ်ချုပ်ရေးလစ်ဟာမှုတွေကြောင့်ဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေအနေနဲ့ နယ်မြေစိုးမိုးမှုနဲ့ ထောက်လှမ်းရေးတွေမှာ ပူးပေါင်း၊ ခွဲဝေဆောင်ရွက်တာတွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေ ပိုတိုးလုပ်ဖို့ လိုအပ်နေတဲ့အကြောင်းကိုလည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

3. လွန်ခဲ့သော ၃ နာရီ ကနီပါဗိုင်းရပ်စ် မတွေ့သေးပေမဲ့ ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ရေးစလုပ်နေပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ပြော

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images

   မြန်မာပြည်တွင်းမှာ နီပါဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုမတွေ့သေးပေမဲ့ ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် အသင့်ပြင်ဆင်ထားတယ်လို့ စစ်ကော်မရှင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

   မြန်မာ့အိမ်နီချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘန်ဂေါပြည်နယ်မှာ နီပါ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုတွေ တွေ့နေရချိန်မှာ ပြည်တွင်းမှာ ဒီဗိုင်းရပ်စ် ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ရေးအခြေအနေကို ဘယ်လို လုပ်ထားလဲဆိုတာ သိရအောင် ဘီဘီစီက မေးမြန်းချိန်မှာ အခုလိုဖြေကြားလာတာဖြစ်ပါတယ်။

   ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနဟာ ဘီဘီစီကို အခုလိုပြန်လည်ဖြေကြားပေမဲ့ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့လူမှုကွန်ရက် စာမျက်နှာမှာတော့ ဒီဗိုင်းရပ်စ် ထိန်းချုပ်ကာကွယ်ရေး အစီအမံတွေကို လူထုကို ထုတ်ပြန်အသိပေးတာ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

   ဗိုင်းရပ်စ်အတွက် ကုသဆေးမပေါ်သေးပေမဲ့ ကူးစက်မှုတွေ့ရတဲ့အခါ ဝေဒနာ သက်သာစေရန် ရောဂါကုထုံးတွေနဲ့ လိုအပ်တဲ့ဆေးဝါးနဲ့ ဆေပစ္စည်းကိရိယာတွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။

   - နီပါ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုဖြစ်နေတဲ့ အနောက်ဘန်ဂေါပြည်နယ်ကို မလိုအပ်ဘဲ မသွားဖို့

   - ရောဂါ ကူးစက်မှုဖြစ်တဲ့ဒေသတွေကို ရောက်နေတဲ့သူတွေအနေနဲ့ ရောဂါကူးစက်မှုကို ကုသနေတဲ့ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းတွေကို မလိုအပ်ဘဲ မသွားဖို့

   - ရောဂါဖြစ်ပွားတဲ့နေရာကနေ အပြန်လမ်းခရီးမှာ အဖျားပြင်းတာ၊ ခေါင်းကိုက်၊ ချောင်းဆိုး၊ အသက်ရှုရခက်ခဲတာ၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးတာနဲ့ အိပ်ငိုက်တာတွေ ခံစားရတယ်ဆိုရင် လေဆိပ်ကျန်းမာရေးဌာန၊ ဒါမှမဟုတ် နယ်စပ်အဝင်အထွက် ကျန်းမာရေးဌာနတွေကို မပျက်မကွက်သတင်းပို့ဖို့

   - ပြန်ရောက်အပြီး ၁၄ ရက်အကြာမှာ အခုလို ရောဂါလက္ခဏာတွေ တွေ့ရင်ကျန်းမာရေးဌာနကို သတင်းပို့ဖို့

   - ရောဂါဖြစ်ပွားတဲ့နေရာကနေ ပြန်လာတဲ့ မိသားစုဝင်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရောဂါလက္ခဏာ တွေ့တယ်ဆိုရင်၊ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဝက်နဲ့လင်းနို့လို တိရိစ္ဆာန်တွေ ထူးထူးခြားခြားသေဆုံးတာတွေ့ရှိရင် ကျန်းမာရေးဌာနကို သတင်းပေးဖို့လည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

   စစ်ကော်မရှင်ကျန်းမာရေးဌာနကတော့ နီပါ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုအခြေအနေကို အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စောင့်ကြည့်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

   နီပါ ဗိုင်းရပ်ပိုးဟာ သစ်သီးစားတဲ့ လင်းနို့တွေကနေ ကူးစက်တာ ဖြစ်ပြီး သေဆုံးမှုတွေ မကြာခဏ တွေ့ရပါတယ်။

   ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေကတော့ မသန့်ရှ‌င်းတဲ့သစ်သီးတွေ၊ လင်းနို့ကိုက်ရာပါတဲ့ သစ်သီးတွေ မစားဖို့ အသိပေးထားပါတယ်။

   ဒီရောဂါပိုးကို စပြီး သတိထားမိတာက ၁၉၉၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ပါတယ်။

   အဲဒီအချိန်က စင်္ကာပူနဲ့ မလေးရှားမှာ ဝက်မွေးတဲ့ လူအများအပြား အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါတွေ ဖြစ်တာနဲ့ ဦးနှောက်ယောင်ရောဂါတွေ ကူးစက်တာကို သတိပြုရာက တွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

4. လွန်ခဲ့သော ၄ နာရီ ကအမေရိကန် ICE အဖွဲ့က ဖမ်းဆီးခဲ့တဲ့ ကရင်မိခင်အမျိုးသမီး ပြန်လွတ်လာ

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, လူမှုကွန်ရက်

   အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၊ စိန့်ပေါလ်မြို့က နေအိမ်မှာ အမေရိကန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် အကောက်ခွန် စည်းကြပ်မှု အေဂျင်စီ (ICE) အဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးတာခံခဲ့ရတဲ့ ရွှေပြောင်း ကရင်မိခင်အမျိုးသမီး မအယ်ဒို့လား ဟာ သီတင်း ၂ ပတ်ကျော်ကြာ ထိန်းသိမ်းခံရာကနေ ပြန်လွတ်လာပြီလို့ အမေရိကန်‌ရောက် ကရင်အသိုင်းအဝိုင်းက သိရှိရပါတယ်။

   ICE အရာရှိတွေက မအယ်ဒို့လားကို သူ့ရဲ့နေအိမ်မှာ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်က ဝင်ရောက် စစ်ဆေး ဖမ်းဆီးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဖမ်းဆီးချိန် ဖမ်းဆီးရတဲ့အကြောင်းအရင်းကို ICE ဘက်က တိတိကျကျထုတ်ပြောတာမရှိခဲ့ပါဘူး။

   မအယ်ဒို့လားရဲ့ ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ICE အဖွဲ့က မှတ်ပုံတင် အရင်တောင်းပြီး အိမ်ခန်းကို လိုက်ပြခိုင်းရာကနေ မအယ်ဒို့လားကို ဖမ်းခေါ် သွားတာလို့ ဆိုပါတယ်။

   “နိုင်ငံသား ဟုတ်၊ မဟုတ်မေးတယ်။ အချက်အလက်တွေလည်း တောင်းတယ်။ ရုတ်တရက်ကြီးဆိုတော့ လန့်ပြီးစိုးရိမ်သွားတာရယ်၊ ဘာသာစကားအခက်အခဲတွေကြောင့် မေးတာတွေ မဖြေနိုင်ဖြစ်သွားတာ” လို့ ဒီအခြေအနေကိုသိတဲ့ အမေရိကန်‌ရောက်မြန်မာတစ်ဦးက ရှင်းပြပါတယ်။

   လက်ရှိမှာ မအယ်ဒို့လားဟာ သူဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခံရတဲ့ တက္ကဆက်ပြည်နယ်ထဲမှာပဲ ရှိနေသေးပြီး မင်နီးဆိုးတားကို ပြန်ရောက်မလာသေးဘူးလို့ သိရပါတယ်။

   လက်ရှိ တက္ကဆက်နဲ့ မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွေမှာ နှင်းမုန်တိုင်းဖြစ်ပြီး ရာသီဥတုဆိုးရွားနေတာကြောင့် လေယာဉ်ခရီးစဉ်ရွှေ့ဆိုင်းတာတွေရှိနေတယ်လို့ အမေရိကန်ရောက်မြန်မာတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   မအယ်ဒို့လားအနေနဲ့ “ချက်ချင်းပြန်လွတ်လာတာဆိုတော့ လက်မှတ်ဖြတ်ဖို့တွေလုပ်ရဦးမှာနဲ့ဆိုတော့ ရက်ပိုင်းလောက်ကြာမှ အိမ်ပြန်ရောက်နိုင်တယ်။ ဘုရားကျောင်းအသိုင်းအဝိုင်းက ကူညီပေးနေတယ်” လို့ သူကဆိုပါတယ်။

   မအယ်ဒို့လားဟာ မိခင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဖမ်းဆီးခံရချိန် အိမ်မှာ ၃ လသားအရွယ်ကလေးလေးကို ထားခဲ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။

   ကရင်တိုင်းရင်းသူ နော်အယ်ဒို့လားဟာ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ဒုက္ခသည်စခန်းကနေ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR)ရဲ့အစီအစဉ်နဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံထဲ တရားဝင် ဒုက္ခသည်အနေနဲ့ ခိုလှုံရောက်ရှိနေသူဖြစ်ပါတယ်။

   မအယ်ဒို့လားဖြစ်ရပ်ဟာ အမေရိကန်မှာ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ICE အဖွဲ့တွေက တရားမဝင်နေထိုင်သူတွေကို ဖော်ထုတ်တယ်ဆိုတဲ့ခေါင်းစဉ်အောက်ကနေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတွေအပေါ် ပစ်မှတ်ထားခံရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေထဲ တစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်။

5. လွန်ခဲ့သော ၅ နာရီ ကရွှေဘိုနယ်ထဲ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၄ သေဆုံး၊ ၁၀ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ, ဝက်လက်ကိုလည်း လေကြောင်းဗုံးကြဲ

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Screen Grab

   စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်အရှေ့တောင်ခြမ်းက ငါးပိအိုးကျေးရွာကို စစ်တပ်က မနေ့တစ်ရက်တည်းမှာတင် ၄ ကြိမ်ထက်မနည်း ဗုံးကြဲလို့ လူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး နောက်ထပ် ၁၀ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရတယ်လို့ မြေပြင်အခြေအနေသိသူတချို့က အတည်ပြုပါတယ်။

   စစ်တပ်ဟာ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက် တစ်ရက်တည်းမှာပဲ တိုက်လေယာဉ်နဲ့ ၄ ကြိမ်ထက်မနည်း ဗုံးကြဲခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရသူတွေထဲမှာ ကလေးငယ်လည်း ပါဝင်တယ်လို့ မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးက ဆိုပါတယ်။

   စစ်တပ်ကြဲလိုက်တဲ့ဗုံးဟာ ငါးပိအိုးရွာရဲ့ စာသင်ကျောင်းအနီးကို ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့တာဖြစ်ပြီး ကျောင်းအနီးနားက လူနေအိမ်တွေကို ဗုံးကျည်စတွေ ထိမှန်ခဲ့တာလို့ သိရပါတယ်။

   “ကျောင်းပေါ်ကို မကျဘူး။ ကျောင်းဘေးက အိမ်တွေပေါ် ကျတာ။ ကျောင်းထဲမှာ စစ်ရှောင်တချို့နေနေတာလည်း ရှိတယ်။ အခုတော့ ဗုံးကျတဲ့နားက စစ်ရှောင်စခန်းတွေ ‌ရွှေ့နေကြပြီ” လို့ မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်က ပြောပါတယ်။

   ငါးပိအိုး‌ကျေးရွာဟာ ရွှေဘိုနဲ့ ဝက်လက်မြို့နယ်အစပ်မှာ ရှိတဲ့ကျေးရွာဖြစ်ပါတယ်။

   ဝက်လက်မြို့နယ်ရဲ့တောင်ခြမ်းက ပေါက်ကန်ဘူတာရွာကိုလည်း စစ်တပ်က ဒီနေ့ ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက် မနက်ပိုင်းမှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၂ ကြိမ်လုပ်ခဲ့တယ်လို့ ‌မြေပြင်ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။

   အဲဒီလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒေသခံအမျိုးသား ၁ ဦးနဲ့ အမျိုးသမီး ၁ ဦး စုစုပေါင်း ဗုံးကျည်ထိမှန်ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့တယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

   စစ်ကော်မရှင်ကတော့ ဝက်လက်နဲ့ ရွှေဘိုနယ်ထဲက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ သတင်းမထုတ်ပြန်သေးပါဘူး။

6. လွန်ခဲ့သော ၆ နာရီ ကမြန်မာဘက်ကို ဘတ်ငွေသန်း ၃၀၀ ကျော် လွှဲတဲ့အွန်လိုင်းမှောင်ခိုဂိုဏ်းကို ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့ ဖော်ထုတ်

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, CIB

   မြန်မာဘက်ခြမ်းကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပြီး ထိုင်းဘတ်ငွေ သန်း ၃၀၀ ကျော်ကို လွှဲပြောင်း ထုတ်ယူနေတဲ့ အွန်လိုင်းမှောင်ခိုဂိုဏ်းတစ်ခုကို ထိုင်း ဆိုက်ဘာရဲတပ်ဖွဲ့က ဖြိုခွင်း ဖမ်းဆီးမှု လုပ်လိုက်ပါတယ်။

   တရားမဝင် မှောင်ခိုရောင်းဝယ်တာတွေ လုပ်ပြီး ငွေကြေးခဝါချတဲ့ မှောင်ခိုစျေးကွက်ကွန်ရက်တစ်ခုကို ဖြိုခွင်းရင်း ဒီငွေကြေးပမာဏကို လွှဲပြောင်းတာတွေလုပ်ခဲ့တာကို တွေ့ခဲ့ရတာလို့ ထိုင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗဟိုရဲတပ်ဖွဲ့က မနေ့ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောပါတယ်။

   ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့ကတော့ အခုစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မယ်ဆိုင်မြို့တစ်ဖက်ကမ်းက တာချီလိတ်မြို့ခံ နော်ခမ်းဆိုသူ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် မြန်မာနိုင်ငံသားတစ်ဦးလည်း ပါဝင် ပတ်သက်နေတယ်ဆိုတာ တွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

   နော်ခမ်းဟာ ငွေကြေးတွေကို ထိုင်းဘက်ခြမ်းကို လာရောက်ပြီး ထိုင်းဘဏ်အကောင့်တွေကနေတဆင့် ထုတ်ယူခဲ့တယ်လို့လည်း ရဲတပ်ဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

   ထိုင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗဟိုရဲတပ်ဖွဲ့ (CIB)ဟာ ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဗျူရို (CCIB) ကတဆင့် အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဌာန (ACSC) နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ဒီကွန်ရက်ကို ဖြိုခွင်းနိုင်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

   ငွေကြေးခဝါချမှုနဲ့ ဖေ့စ်ဘွတ်အကောင့်တုတွေ သုံးပြီး ပါဝင်ပတ်သက်သူ ၁၀ ဦးပါတဲ့ ကွန်ရက်ကို ဖြိုခွင်းခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။

   ထိုင်းဗဟိုစုံစမ်းရေးအဖွဲ့ရဲ့ စုံစမ်းချက်တွေအရ လိမ်လည်တဲ့သူတွေဟာ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ အတုတွေကနေ အွန်လိုင်းမှာ ကုန်ပစ္စည်းတွေ ရောင်းချပြီးနောက် အတုအယောင်အကောင့်တွေထဲ ထဲ ငွေလွှဲပြောင်းပေးတာကို တွေ့ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

   အဲဒီနောက် လိမ်လည်တဲ့အဖွဲ့ဝင်တွေဟာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းရိုင်ပြည်နယ်မှာ ငွေတွေကို ထုတ်ယူပြီး မြန်မာက အွန်လိုင်းငွေလိမ်လည်တဲ့ ဂိုဏ်းတစ်ခုဆီကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပို့ပေးခဲ့တယ်လို့ ထိုင်းဗဟိုရဲတပ်ဖွဲ့က ပြောပါတယ်။

7. လွန်ခဲ့သော ၉ နာရီ ကပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကဏ္ဍမှာ ထင်ရှားတဲ့ NLD အစိုးရလက်ထက် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာမြင့်ထွေး ကွယ်လွန်

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, MHAA

   အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီအစိုးရလက်ထက်မှာ ကျန်းမာရေးနဲ့ အားကစားဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့တဲ့ ဒေါက်တာမြင့်ထွေး ဟာ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက် ညနေပိုင်းက ထိုင်းနိုင်ငံ၊ဘန်ကောက်မြို့ ဘာမွန်ဂရက်ဆေးရုံကြီးမှာ ဆေးကုသမှုခံယူရင်းကွယ်လွန်သွားတယ်လို့ နီးစပ်သူတစ်ဦးက ဘီဘီစီကိုပြောသလို သူ့ရဲ့ ညီဖြစ်သူကလည်း လူမှုကွန်ရက်ကနေ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

   ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါအတွက် ကုသမှုခံယူနေရင်း ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သွားတာလို့ နီးစပ်သူတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။ '' ဆရာကြီးက ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းနေတာမျိုး လက္ခဏာမရှိဘူး။ ဓာတ်မှန်မရိုက်ဖြစ်တော့ အဆုတ်ကင်ဆာဖြစ်နေမှန်းမသိလိုက်တာမျိုးပါ။ဘန်ကောက်ရောက်မှ ဆေးစစ်ကြည့်လို့ ရုတ်တရက်သိတာပေါ့။ ရောဂါလက္ခဏာမပြဘူး။ အဲဒါကို ကုသနေရင်း နှလုံးကလည်းထပ်ဖြစ်တယ်၊ နမိုးနီးယားလည်းဝင်ပြီး ရုတ်တရက် ဆုံးသွားတာပါ'' လို့ နီးစပ်သူက ပြောပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဂျွန်ဟော့ကင်းတက္ကသိုလ်ထွက်ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သလို အဲဒီတက္ကသိုလ်ထွက် ထူးချွန်သူတွေကိုပေးအပ်တဲ့ Distinguished Alumni Award ကို ရရှိခဲ့တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တစ်ဦးတည်းပညာရှင်လည်းဖြစ်တယ်လို့ ဆေးပညာအသိုင်းအဝိုင်းက သိရှိရပါတယ်။

   အာဏာမသိမ်းခင် ပထမနဲ့ ဒုတိယ ကိုဗစ်ကာလ ရောဂါကာကွယ်၊ ထိန်းချုပ်၊ ကုသရေး လုပ်ငန်းတွေရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး လူထုရဲ့ မှတ်ချက်ပေးချီးကျူးမှုကို ခံရသူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

   ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အပိုင်းမှာ ထူးချွန်ပြီး အလုပ်ကြိုးစားသူဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခံခဲ့ရတဲ့ ဒေါက်တာမြင့်ထွေး ဟာ ၁၉၇၆ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ မတိုင်မီအထိ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ ၁၈ နှစ်ကြာ ဝန်ထမ်းဘဝနဲ့ တာဝန်ထမ်းခဲ့ပါတယ်။

   ဒါအပြင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ( WHO) အရှေ့တောင်အာရှရုံးရဲ့ ဒေသဆိုင်ရာအကြံပေးအဖြစ် ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ ၁၆ နှစ်တာတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။

8. လွန်ခဲ့သော ၉ နာရီ ကမြန်မာရဲ့ လေယာဉ်ဆီ တင်သွင်းမှု အီရန်နဲ့ဆက်နွှယ်နေတယ်လို့ Amnesty International ပြော

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Amnesty International

   မြန်မာစစ်တပ်အနေနဲ့ လေယာဉ်ဆီတွေရဖို့ “တစ္ဆေသင်္ဘော”လို့‌ခေါ်တဲ့ ခြေရာဖျောက် လျှို့ဝှက်‌လမ်းကြောင်းတွေနဲ့ ရောက်လာတဲ့သင်္ဘောတွေကို အားကိုးနေရတယ်လို့ နိုင်ငံတကာလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေးအဖွဲ့ (Amnesty International) က ဖော်ထုတ်လိုက်ပါတယ်။

   Amnmesty ရဲ့ စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်တွေအရ လေယာဉ်ဆီတင်လာတဲ့ တစ္ဆေသင်္ဘောတွေဟာ အီရန်နိုင်ငံနဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိနေတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

   မြန်မာမှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ဟာ စစ်တပ်ရဲ့လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု အများဆုံးခံခဲ့ရတဲ့နှစ်ဖြစ်သလို လေယာဉ်လောင်စာဆီ တင်သွင်းမှုကလည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကထက် ပိုများခဲ့တယ်လို့ Amnesty က ဆိုပါတယ်။

   ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ လေယာဉ်ဆီ မက်ထရစ်တန်ချိန် တစ်သိန်းတစ်သောင်းနီးပါး မြန်မာနိုင်ငံထဲကို တင်သွင်းခဲ့တာကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကထက် တင်သွင်းတန်ချိန် ၇၀ နီးပါးတိုးလာတာဖြစ်သလို ဒါဟာ အာဏာသိမ်း ၅ နှစ်တာမှာ အများဆုံးတင်သွင်းတဲ့ပမာဏဖြစ်တယ်လို့ Amnesty က ပြောပါတယ်။

   မြန်မာစစ်တပ်ဟာ ရုရှား၊ အီရန်နဲ့ မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွေလို ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေကို ရှောင်လွှဲချင်တာကြောင့် နည်းဗျူဟာအတွက် တည်နေရာကို အလိုအလျောက်ခွဲခြားသတ်မှတ်တဲ့စနစ်(AIS) ရေဒါကို ပိတ်ထားတဲ့ သင်္ဘော (တစ္ဆေသင်္ဘော)တွေနဲ့ လောင်စာဆီတွေကို တင်သွင်းနေတယ်လို့ သိရပါတယ်။Amnesty အနေနဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကစတင်ခဲ့ ခြေရာကောက်ချက်တွေအရ ၂၀၂၄ နှစ်လယ်ပိုင်းကစလို့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ရေဒါဖျောက်ထားတဲ့လျှို့ဝှက်သင်္ဘော ၄ စင်းနဲ့ မြန်မာကို လေယာဉ်လောင်စာဆီ အနည်းဆုံး ၉ ကြိမ် သီးခြားတင်ပို့ခဲ့တယ်လို့ Amnesty က ဖော်ပြပါတယ်။

   Amnesty ရဲ့ တွေ့ရှိချက်ထဲမှာ အမေရိကန်ကနေ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ သင်္ဘော ၂ စင်းပါဝင်ပြီး အဲဒီသင်္ဘောတွေကနေ မြန်မာကို တင်ပို့မှုတွေရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

   ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လောင်စာဆီနှင့် အခြားကုန်စည်စီးဆင်းမှုများကို ခြေရာခံသည့် ကုန်စည်ထောက်လှမ်းရေးပလက်ဖောင်း Kpler ကလည်း ဒီသင်္ဘော ၂ စင်းနဲ့ တင်ပို့မှုတွေဟာ အီရန်က လာတာဖြစ်တယ်လို့ ကောက်ချက်ချထားသလို Amnesty ရဲ့ ဂြိုဟ်တု ပုံရိပ်တွေကလည်း အီရန်နဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိနေတာကို ညွှန်ပြနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

   အီရန်နဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိနေတာကို ဖော်ပြနိုင်ပေမဲ့ လောင်စာဆီလာရင် မူလရင်းမြစ်နဲ့ နှစ်ဖက် ပို့ကုန်၊ သွင်းကုန်လုပ်နေတဲ့သူတွေကိုတော့ အတည်မပြုနိုင်သေးဘူးလို့ Amnesty က ပြောပါတယ်။

   ၂၀၂၃ ခုနှစ်တုန်းကလည်း Amnesty ဟာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့လေယာဉ်လောင်စာဆီတင်သွင်းတဲ့လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံက သိုလှောင်ရုံတစ်ခုကနေမှ လွှဲပြောင်းသယ်တဲ့ လမ်းကြောင်းကို ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်တွေကနေတဆင့် ဖော်ထုတ်ပြီး အစီရင်ခံစာထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

9. လွန်ခဲ့သော ၉ နာရီ က

   မင်္ဂလာပါ။ ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု စတင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတဝန်းနောက်ဆုံးရ သတင်းများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်မှာ အချိန်နဲ့ တပြေးညီ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။