Berfau amhersonol - BBC Bitesize

Cynnwys y wers hon

Un cyflwyniad i ffurf amhersonol y ferf
Tri gweithgaredd i ymarfer defnyddio'r ffurf amhersonol

Lesson content

One introduction to the impersonal form of the verb
Three activities to practise using the impersonal form of the verb

Beth yw ffurf amhersonol y ferf?

Os nad wyt ti eisiau enwi, neu os nad wyt ti angen enwi rhywun yn benodol mewn brawddeg, mae modd cyfleu hyn drwy ddweud:

Mae'r llyfr yn cael ei ddarllen.
Cafodd y dyn ei weld.

Ond er mwyn cyfleu yn union yr un ystyr mewn ffordd fwy ffurfiol, gelli di ddefnyddio ffurf amhersonol y ferf.

Sut i ffurfio berf amhersonol

Galli di ddefnyddio ffurf amhersonol y ferf pan nad wyt ti’n gwybod pwy wnaeth y weithred, neu os nad wyt ti eisiau enwi’r person sy'n gwneud y weithred.

Rwyt ti'n ffurfio berf amhersonol, drwy ychwanegu'r terfyniadau hyn at ddiwedd bôn y berfenw:

__ -ir__ - os wyt ti'n cyfeirio at rywbeth yn yr amser presennol
-wyd - os wyt ti'n cyfeirio at rywbeth yn yr amser gorffennol

Edrycha ar yr enghreifftiau hyn:

Mae'r llyfr yn cael ei ddarllen. > Darllenir y llyfr.

Pwy sy'n darllen y llyfr yn y frawddeg hon? Does dim ateb i’r cwestiwn hwn yn y frawddeg, felly’r amhersonol sydd yma.

Cafodd y dyn ei weld. > Gwelwyd y dyn

Pwy welodd y dyn yn y frawddeg hon? Eto, does dim ateb i’r cwestiwn yma, ac felly mae’r frawddeg yn amhersonol.

Mae'r ffurf amhersonol yn yr amser gorffennol (-wyd) yn tueddu i gael ei defnyddio'n amlach na'r ffurf amhersonol yn yr amser presennol/dyfodol (-ir).

Weithiau, pan wyt ti'n defnyddio'r terfyniad -ir, bydd y llythyren 'a' ym môn y ferf yn troi’n 'e', er enghraifft:

caru > cerir
gallu > gellir
siarad > siaredir

Dydy'r 'a' ddim yn newid yn ffurf amhersonol yr amser gorffennol:

caru > carwyd
gallu > gallwyd
siarad > siaradwyd

Ond mae hyn i'r gwrthwyneb gyda'r berfenw 'geni':

geni > genir
geni > ganwyd

Gyda berf fel 'cynnal', mae'r pwyslais yn yn gair yn newid drwy ychwanegu'r terfyniad -ir neu -wyd, felly mae'n rhaid ychwanegu'r llythyren 'h' hefyd. Serch hynny, mae'n dal angen i ti newid 'a' > 'e' yn ffurf amhersonol amser presennol y ferf:

cynnal > cynhelir
cynnal > cynhalwyd

Mae hi felly yn bwysig i ddysgu a chofio'r gwahanol ffurfiau.

Dyma enghreifftiau o ffurfiau amhersonol y ferf:

Presennol/dyfodol

	Berfenw	Amhersonol (presennol)
agor	agorir	mae'n cael ei agor
anfon	anfonir	mae'n cael ei anfon
cyhoeddi	cyhoeddir	mae'n cael ei gyhoeddi
dal	delir	mae'n cael ei ddal
darllen	darllenir	mae'n cael ei ddarllen
galw	gelwir	mae'n cael ei alw
penderfynu	penderfynir	mae'n cael ei benderfynu
prynu	prynir	mae'n cael ei brynu
rhoi	rhoddir	mae'n cael ei roi
sôn	sonnir	mae'n cael ei sôn

Gorffennol

	Berfenw	Amhersonol (gorffennol)
agor	agorwyd	cafodd ei agor
anfon	anfonwyd	cafodd ei anfon
cyhoeddi	cyhoeddwyd	cafodd ei gyhoeddi
dal	dalwyd	cafodd ei ddal
darllen	darllenwyd	cafodd ei ddarllen
galw	galwyd	cafodd ei alw
penderfynu	penderfynwyd	cafodd ei benderfynu
prynu	prynwyd	cafodd ei brynu
rhoi	rhoddwyd	cafodd ei roi
sôn	sonwyd	cafodd ei sôn

Berfau afreolaidd

Cofia fod y berfau 'cael' a 'mynd' yn afreolaidd, felly mae'r ffurfiau amhersonol ychydig yn annisgwyl.

	Berfenw	Amhersonol (presennol)	Amhersonol (gorffennol)
cael	ceir	cafwyd
mynd	eir	aethpwyd

Er enghraifft:

Ceir pump o bobl yn y teulu.
Aethpwyd â nhw i'r ysbyty ar frys.

Dylet ti geisio dysgu'r ffurfiau ar dy gof.

Defnyddio'r ffurf amhersonol mewn brawddeg

Pan wyt ti'n defnyddio’r ferf amhersonol, cofia na ddylai goddrych fod yn y frawddeg, oherwydd does dim person penodol yn gwneud y weithred yn uniongyrchol. Cofia mai gwrthrych y ferf sy'n ateb 'beth' i'r ferf.

Yn yr enghraifft isod, sy'n defnyddio ffurf amhersonol y berfenw 'gweld', rydym yn gwybod bod ceffyl du yn cael ei weld, ond nid ydym yn gwybod pwy yn union sy'n gwneud y 'gweld'.

gwelir ceffyl du

Ni ddylet ysgrifennu hyn felly:

gwelir Mair geffyl du = X

Dylet ti ddweud:

gwelodd Mair geffyl du

Felly i grynhoi: