Petrich është ambasadori austriak në OKB në Gjenevë

Arbër Vllahiu bisedoi me të dhe fillimisht e pyeti nëse pushimet janë një nostalgji për Ballkanin.

Petrich: Në njëfarë mënyre po. Kjo sepse e gjithë familja dhe në veçanti gruaja ime dhe pjesa tjetër kemi ardhur jo vetëm të kënaqemi me bukuritë natyre, por edhe të takojmë njerëzit në gjithë rajonin në fakt. Dhe kjo është arsyeja pse ne kemi vendosur që të kalojmë një pjesë të pushimeve, pra pjesën më të madhe të tyre këtu në Dalmaci.

BBC: A i ka ambasadori austriak në Kombet e Bashkuara në Gjenevë pushimet më të zgjatura?

Petrich: Në një farë mënyre po. Është një punë më e zakonshme në krahasim me atë që kam bërë në Ballkan. Në këtë mënyrë për mua është me lehtë të relaksohem dhe të largohem për një kohë më të gjatë nga zyra ime, në veçanti në muajin gusht kur shumica e zyrave në Gjenevë janë të mbyllura ashtu siç është rasti edhe me Nju-Jorkun dhe me BE-në. Në këtë mënyrë, muaji gusht është muaji i pushimeve në Evropë.

BBC: Me sa po e shoh juve po ju mungoka puna në Ballkan?

Petrich: Më lejoni t’ju them se unë e adhuroj që të punoj afër sfidave dhe problemeve aq sa ka mundësi, në veçanti kur ka të bëjë me çështjet e luftërave dhe paqes, të konflikteve dhe si të ndihmohet për të tejkaluar ato. Kjo sepse është edhe pjesë e historisë së vendit tim, sepse ne kemi patur një histori të gjatë të luftërave dhe të konflikteve, të luftës qytetare. Gjithashtu të përfshirjes në Luftën e Parë Botërore që siç e dini në shumë mënyra, ka filluar në Sarajevë, por gjithashtu edhe në Luftën e Dytë Botërore. Kjo për mua është pjesë e bindjes ime se për të zgjidhur konfliktet në një mënyrë paqesore është një gjë që ka kuptim edhe profesional por edhe personal.

BBC: Ambasador ju keni qenë të përfshirë në Ballkan. Por pse ky interesim për Ballkanin?

Petrich: T’jua them unë jam i lindur në krahinën më jugore të Austrisë, jo më shumë se gjysmë ore larg nga kufiri me Jugosllavinë. Jam rritur në mesin e pakicës sllovene atje, njoh dy gjuhët atë sllovene dhe gjermane, kam kryer shkollën në këto dy gjuhë. Ky rajon në vecanti ka qenë i përfshirë për shumë kohë në konflikt. Ky është rajoni kufitar ku konfliktet kanë lindur. Kam studiuar në Universitet historinë e Evropës Juglindore dhe e kam shkruar doktoraturën time në temën e Ballkanit. Si ta them, fëmijëria ime dhe rrënjtë e mia personale dhe profesioni im në një mënyrë koincidoi. Por shumë me vonë në jetën time profesionale, pasi kalova disa vjet në Nju-Jork dhe Paris, u ktheva në rajon duke u emëruar ambasador në Beograd.

BBC: Ambasador ju keni punuar në zyrën e Përfaqësuesit të Lartë në Bosnjë disa vjet pas Marrëveshjes së Daytonit. A ishte kjo kohë e vështirë për ju apo periudhë e ndërtimit të urave lidhëse në Bosnjë?

Petrich: E kuptova kur arrita atje, dhe kjo ishte pothuaj katër vjet pas Marrëveshjes së Daytonit, se shumë gjëra nuk po ecnin siç duhet. Dhe analiza ime atëbotë ishte se kjo punë nuk mund të kryhet në një mënyrë teknike ose teknokrate por duhet të hyhet në zemrat dhe mendjet e njerëzve dhe të provohet t’u shpjegohet atyre se pse ne, e ashtuquajtura bashkësi ndërkombëtare, jemi atje në Ballkan pas kësaj lufte të tmerrshme. Kjo mund të funksionojë vetëm nëse ne punojmë në një partneritet, nëse njerëzit për të cilët bëhet fjalë marrin pronësinë e sfidimit të problemeve dhe nëse ata vërtetë duan të punojnë dhe jetojnë së bashku sepse kjo është mënyra se si Evropa dhe bota bashkëkohore punon.

BBC: Dhe mbase ju arritët të hyni në zemrat dhe mendjet e njerëzve, të të gjitha anëve atje?

Petrich: Definitivisht. E kam thënë në shumë raste se unë asnjëherë nuk jam akuzuar të jem proserb, prokroat ose proboshnjak dhe pata thënë se e vetmja pro që jam është të jem pro njerëzve të pafajshëm. Ata janë në qendër të shqetësimeve të mia dhe të vëmendjes sime. Është prandaj e mundshme, ashtu siç e kemi demonstruar ne në pjesë tjetër të Evropës pas dy luftërave botërore se mund të punojmë së bashku pas gjithë asaj që ka ndodhur. Ju nuk keni nevojë ta doni fqinjin tuaj, por ta respektoni atë. Dhe kjo për mua është baza. Kështu mund të funksionojë nëse ka vullnet, nëse ka vullnet personal dhe natyrisht në nivelin politik ka nevojë për një vullnet politik për të gjetur kompromise dhe për të parë se gjërat po funskionojnë në të mirë të njerëzve. Dhe kjo është politika.

BBC: Por meqë vini nga një rajon ta quaj shumëkombësh në Austri a nuk është pak më e lehtë të kuptoni madje edhe mendimet e njerëzve?

Petrich: E besoj. Por ndoshta fjala ta kuptoj nuk është e duhur, por fjala ndjesi është e duhur. Ndoshta sepse ka të bëjë me një ndjenjë të përbashkët meqë unë e di pasi kam patur përvojë nga fshati im ku jam rritur me bashkëfshatarë me prejardhje të ndryshme etnnike, sllave e gjermane, me kuptime të ndryshme të identiteteve dhe të vetëdijes për rrënjët. Dhe kjo unë besoj se më ka ndihmuar shumë të arrijë përparim atje dhe gjithashtu t’i bindi se ne nuk jemi zotëra të universit, por si bashkësi ndërkombëtare jemi atje të ndihmojmë dhe të ndërtojmë diçka. Nuk është një qasje kolonialiste, por diçka që duhet të futet në kornizat e bashkëpunimit dhe të arrihen rezultate më të mira së bashku.

BBC: Nëse i krahasoni Bosnjën me Kosovën ku keni punuar, a shihni më shumë ngjashmëri në këto dy pjesë të Ballkanit Perëndimor apo më shumë dallime?

Petrich: T’ju them se unë shoh shumë më shumë ngjashmëri, filluar nga gjendja socio-ekonomike dhe të zhvillimit dhe kjo nuk e bën shumë të dallueshme gjendjen nga ajo ku ndodheni me atë tjetrën. Të varfërit janë të varfër dhe ata duhet të ndihmohen. Puna e përbashkët është emëruesi i përbashkët edhe për Bosnjë Hercegovinën, që përbëhet nga tri bashkësi sllave, dhe gjithashtu bashkëpunimi është fjala kryesore për Kosovën. Në fund të fundit nëse njerëzit atje dhe elita politika duan që vërtetë t’i bashkohen BE-së, ata duhet të fillojnë të bashkëpunojnë aty ku gjërat ndodhin dhe kjo ka të bëjë me nivelin lokal. Vetëm atëherë do të kenë sukses në Bruksel, në tavolinën e madhe ku deri tani 27 qeveria janë të përfaqësuara dhe me shpresë shumë shpejtë pjesa tjetër e Ballkanit Perëndimor dhe qeveritë e tyre do të jenë atje. Ky mendoj se është nocioni më i rëndësishëm që unë kam dashur t’i bindë qoftë në Kosovë ose në Bosnjë e Hercegovinë.

BBC: Ju kujtoj ambasador të keni udhëtuar shumë në pjesë të ndryshme në Kosovë. A ka ndonjë ngjarje që ju ka prekur pasi e keni parë ose e keni vëzhguar situatën?

Petrich: Ka disa pamje që më janë ngulitur në mendje. Një nga to është kur po digjej një shtëpi e një shqiptari të Kosovës dhe dikush, e unë supozoj të ketë qenë fqinj serb ose një pjesëtar i forcave të sigurisë, tërhiqte një frigorifer. Dhe këtu e shihni se nuk ka të bëjë me etnicitet por me lakminë, të marr më shumë se sa fqinji im. Kjo më preku dhe më tronditi shumë. Ne dimë nga historia dhe konfliktet e fundit aq shumë për hajnitë dhe aq pak për njerëzillëk. Lufta është e kundërta e humanitetit dhe e lidhjeve njerëzore. Kjo pamje e vetme më është ngulitur dhe më kthehet në shumë raste. Unë nuk dua të akuzoj serbët se kanë bërë këtë, kjo ka të bëjë me natyrën njerëzore. Nëse ka një konflikt ndjenjat më të rënda vijnë nga qenia njerëzore. Qeniet njerëzore janë të afta t’i shkaktojnë më të këqiat njëri-tjetrit.

BBC: Të kalojmë në konferencën e Rambouillet ose të Parisit. Ju ishit pjesë e treshës ndërkombëtare. A keni menduar qoftë për një çast se është e vështirë t’i kuptoni palët për të cilat ndërmjetësonit?

Petrich: Po. Ka qenë shumë e vështirë të kuptohet, në shumë mënyra, pala serbe në vecanti. Isha pozitivisht i befasuar nga pala shqiptare. Ishte hera e parë që në një konferencë të tillë po merrte pjesë një grup aq i ndryshëm, me një ndarje të thellë mes kampit të Rugovës dhe atij të UÇK-së. Por ata i lanë anash dallimet, thanë se këtu është një cast historik dhe se u duhet të punojnë së bashku. Por në anën tjetër kishim politikanët serbë, e në vecanti më kujtohet Milutinoviq, i cili tani ndodhet në Hagë, i cili u soll me aq cinizëm, sa unë vërtetë u ofendova dhe u skandalizova nga ai, se si me një mënyrë nihiliste i trajtonte njerëzit e tij dhe fatin e vendit të tij si dhe të qytetarëve të tij. Kjo është ajo që më la një përshtypje të fuqishme për shumë javë të bisedimeve atje.

BBC: Dhe kjo ishte arsyeja pse bashkësia ndërkombëtare vendosi të organizonte konferencën në një kështjellë?

Petrich: Një nga arsyet ishte se unë dhe ambasadori amerikan Chris Hill po bënim një diplomaci shëtitëse dhe kjo na doli nga dora sepse krimet dhe përshkallëzimi si dhe dhuna ishin shumë më të shpejta se sa përpjekjet tona për të gjetur kompromis. Prandaj ne na u desh që të propozojmë dicka më të fuqishme dhe të bëjmë palët bashkë palët në një kështjellë në Rambouillet për të provuar dicka që të shmangim intervenimin ushtarak. Kjo nuk ishte e mundshme, megjithëse pala shqiptare ishte e gatshme, por për fat të keq pala serbe, ajo jugosllave, e në veçanti Milosheviqi thjesht nuk ishin të gatshëm. Prandaj kjo dështoi. Është e qartë se ky ishte një cast tragjik edhe për historinë e serbëve sepse cdo gjë që ndodhi pastaj ishte më e rëndë për ta nga sa mund të arrinin në Rambouillet. Por kjo duket të jetë fati i serbëve që nuk menduan se kur duhet të ofrohet dhe të pajtohen me kompromisin.

BBC: Ambasador sinqerisht e keni ditur para fushatës ajrore se NATO është e gatshme për këtë gjë?

Petrich: Më lejoni ta them në këtë mënyrë. Po dhe jo. Por ishte që nga tetori i një viti më heret, e qartë se NATO-ja ishte e gatshme, se të gjitha formalitetet ishin në tavoilinë. Të gjithë e dinin se mund të ndodhte. Por në të njëjtën kohë unë thjeshtë nuk mund të besoja se mund të ndodhte lufta në gjatë jetës sime. Duke ardhur nga BE-ja, të projektit të supozuar më të mëdh paqesor në historinë e këtij kontinenti, dhe përfshiheni në bisedime shumë të vështira me shumë mundësi për kompromis dhe për zgjidhje dhe ishte thjeshtë e paimagjinueshme. E mbaj mend se ika nga Beogradi, dhe e di se isha aty vetëm pak orë para se të fillonte bombardimi i NATO-s, unë ende nuk e besoja dhe po e pyesja veten pse po iki? Por natyrisht derisa isha atje kjo erdhi si nje tronditje për mua dhe fjalët që përdorëm në Rambouillet se kjo është shansi vërtetë i fundit ose e zgjidhim në tavolinën diplomatike ose një organizatë tjetër, NATO, do ta marr përsipër dhe për fat të keq ndodhi kështu.

BBC: Ju keni miq në Kosovë ambasador dhe vazhdoni të jeni të angazhuar rreth Kosovës. Çfarë do të thotë kjo për ju?

Petrich: Edhe Kosova edhe Bosnjë Hercegovina ku isha i angazhuar në të dyja konfliktet shumë thellë dhe natyrisht emocionet e mia shkojnë shumë me njerëzit e Bosnjës dhe të Kosovës. Prandaj unë do të doja që të shoh që paqja ka arritur në kosovë dhe Bosnjë e Hercegovinë dhe tek njerëzit atje. Dhe kjo ështa arsyeja që unë vazhdojë të interesohem dhe të jem në ndihmë për të krijuar raporte më të mira ndërmjet njerëzve dhe të gjej zgjihdje që janë të qëndrueshme e që mund të sjellin këto dy vende më shpejtë sdhe më afër dhe pastaj në Bashkimin Evropian. Unë thellë besoj se kjo është pjesë e Evropës dhe duhet të bëhet pjesë e BE-së.

BBC: Dhe më lejoni të kthehem prapa në Kroaci sepse edhe ashtu e fillova intervistën me këtë vend. A mund të ndodh ambasador që ju të kaloni secilin nga pushimet tuaja në ta themi vendet e Ballkanit, pra filluar nga Sllovenia, vazhduar në Kroaci dhe Mal të Zi e pse jo edhe në Shqipëri?

Petrich: Në fakt kjo është ajo që kam bërë në të kaluarën në shumë raste. Unë do të doja vërtetë që të vij në Kosovë për pushime. Kam lexuar në Economist apo diku tjetër se ka një pjesë për sportet dimërore në Kosovë dhe do të ishte një ide fantastik për të shkuar në skijim në Kosovë dhe të jesh në bregdetin e bukur të Shqipërisë. Por përderisa ky konflikt nuk është zgjidhur dhe përderisa Kosova është një burim i pasigurisë, në vend të ofruesit të sigurisë do të jetë shumë e vështirë për Kosovën dhe për vendet fqinje që të bëhen vende atraktive të turizmit. Por potenciali ekziston.