Bliadhna nan ÒranYear of Song

Murchadh MacLeòid agus Iain Moireach

Murchadh MacLeòid (Sgiotaran)

Rugadh Murchadh MacLeòid (Sgiotaran), Murchadh Beag 'an Choinnich, ann am Fìbhig, ann am Bràgar, ann an 1914. B' e Iain Choinnich an Iarainn a chante ri athair agus Cairistìona Aonghais Fhìbheig, ri mhàthar.

Bha Murchadh uamhasach measail air a sheanair, Coinneach an Iarainn à Bràgar, agus nuair a bha e na bhalach òg bhiodh e air ais agus air adhart eadar an dà thaigh gus an deach e mu dheireadh a dh'fhuireach còmhla ri sheanair. Chuir e seachad a' mhòr-chuid dhe bheatha an dèidh sin ann am Bràgar.

B' ann ri breabadaireachd bu mhotha a bha e, ach thug e cuideachd greis a' dràibheadh bhusaichean do Aonghas Choinnich Rod à Siabost.

'S e duine èibhinn, geur, làn spòrs is dibhearsain a bh' ann agus bhiodh e a' seinn aig a h-uile cèilidh is cuirm a bha dol. Sheinneadh e òran aig àm sam bith den làtha, fiù 's anns an làraidh a' dol a-mach leis a' sgioba-mhònach a' chiad char sa mhadainn.

Thàinig e gu aire a' mhòr-shluagh an toiseach nuair a chur Sgoil Eòlais na h-Alba a-mach an clàr Music from the Western Isles air an robh Murchadh agus Iain Moireach a' seinn Fiollaigean, òran a chòrd gu mòr ri luchd-èisteachd agus ri seinneadairean eile.

Mu mheadhan nan ceithir ficheadan nuair a bha e air fàs suas ann am bliadhnaichean chaidh Murchadh a dh'fhuireach a Dhùn Bheireasaigh, fear de dhachaighean cùram na Comhairle ann a' Steòrnabhagh, agus 's ann an sin a chaochail e.

Tha sinn an comain Chairistìona NicIllEathain à Bràgair airson an fhiosrachaidh seo.

Iain Moireach

Rugadh Iain Moireach ann am Bràgar air 4 Dùbhlachd, 1898. B' e Iain 'an Ghobha a chanadh iad ri athair agus Catrìona Mhoireasdan, Catrìona 'an Mhoireasdain ri mhàthar. B' ise piuthar do Dhòmhnall Moireasdan a rinn òrain leithid Eilean Beag Donn a' Chuain agus Balaich an Iasgaich agus b' ann do Bheàrnaraigh Leòdhais a bhuineadh na Moireasdanaich sin.

Bha sianar anns an teaghlach, triùir nighean agus triùir ghillean, agus b' i Peigi, a bha pòsta ann am Barabhas, bu shine dhen teaghlach. Bha Oighrig pòsta ann am Bràgar. B' e Iain bu shine dhe na balaich agus chaidh Dòmhnall, a bha na phost ann am Bràgar, a thogail dhan Dàrna Cogadh agus chaidh a mharbhadh ann an 1943. Bha Anna agus Oighrig pòsta aig dithis bhràithrean, balaich Aonghais a' Chaiptein à Bràgair.

Chuir Murchadh Moireasdan, a bha na sgiobair, bliadhnaichean seachad ann an Astràilia, mus do thill e dhachaigh a phòsadh Oighrig. 'S e Aonghas a bha pòsta aig Anna agus bha esan air a' phoilis ann an Dùn Bhreatainn. 'S e Calum a b' òige dhen teaghlach agus bha e na mhaighstir-sgoile ann an Àrd Thung airson iomadach bliadhna.

Bha Iain anns an R.N.R. agus tron Chogadh Mhòr bha e stèidhichte ann an Arcaibh, air tràlair a bha a' sguabadh nan cuantan airson mèinnean Gearmailteach. A bharrachd air an ùine a bha e anns a' chogadh chuir Iain seachad an còrr dhe bheatha aig an taigh, na chroitear ann am Bràgar.

Bha e a' fuireach airson a' mhòr-chuid dhan ùine còmhla ri a phiuthar Oighrig, agus Murchadh.

'S ann aig cèilidhean taighe agus bainnsean bu mhotha a bhiodh Iain a' seinn nuair a bha e na b' òige ach, mu dheireadh, nuair a bhiodh cèilidhean anns na sgoiltean anns na bailtean mu thimcheall Shiaboist agus Bhràgair, bhiodh e a' seinn aca sin.

Anns na trì ficheadan thòisich uidheaman clàraidh teip a' fàs cumanta agus bha fear anns an sgìre. B' e taigh Dhòmhnaill "Tamon" Thormoid Bhol, an taigh-cèilidh anns am biodh daoine a' cruinneachadh agus chaidh iomadach òran a chlàradh ann an sin.

Cha robh e idir mar chleachdadh aig Iain agus Murchadh MacLeòid (Sgiotaran) a bhith a' seinn còmhla ach thachair gun do rinn iad sin an oidhche a chaidh Fiollaigean a chlàradh. Tha sin ga dhèanamh nas iongantaiche buileach gu bheil an clàradh seo air fear den fheadhainn as motha tha còrdadh ri luchd-èisteachd BBC Radio nan Gàidheal thairis air iomadh bliadhna.

Chaochail Iain air 16 Màrt, 1969, aig aois trì fichead 's a deich.

Tha sinn an comain Dhòmhnaill A. Mhic a' Ghobhainn, à Twechar, mac Anna, piuthar Iain, airson an fhiosrachaidh seo.