Bliadhna nan ÒranYear of Song

Dòmhnall MacLeòid (An Greusaiche)

Rinneadh an t-òran Eathar Dubh à Bradhagair le Dòmhnall MacLeòid, Dòmhnall Chaluim, An Greusaiche, à Port Nis ann a' Leòdhas. Rugadh e ann an 1881 agus chuir e seachad a' mhòr-chuid dhe bheatha a' fuireach os cionn a' chidhe as a' Phort.

Mar a sgrìobh Tormod MacLeòid, Am Bàrd Bochd, mu dheidhinn anns a' chruinneachadh a rinn e de bhàrdachd à Leòdhas:

"Chunnaic e mar sin iomadh caochladh a' tighinn air a' Phort na latha, bhon àm a bhiodh trì cairtearan len eich 's len càirn a' toirt air falbh na gainmhich a bhiodh a' tachdadh cladhan na h-acarsaid, air tuarasdal not anns a' bhliadhna bho gach eathar a bhiodh ag iasgach a-mach à Calaigmhol – an t-ainm a bha air a' Phort mus do thogadh an cidhe."

Agus ann am bàrdachd thug Dòmhnall Chaluim dealbh air an iasgach a bha am Port Nis na òige:

Agus:

Bha a' bhùth ghreusachd aig Dòmhnall Chaluim ceangailte ris an taigh, air cùl far a bheil Taigh Bheirgh an-diugh. Bha dà thaigh ann, taigh athair, taigh Chaluim Mhurchaidh, agus taigh Dhòmhnaill leis a' bhùth ceangailte ris.

Bha e pòsta aig tè à Suaineabost ach cha robh teaghlach aca. Thug e a-mach a cheàird mar ghreusaiche ann an Glaschu agus, nuair a bha e na b' òige, bhiodh e a' dèanamh nam bòtannan mòra leathar a bhiodh air iasgairean san àm sin. Bha a' bhùth air a cleachdadh le daoine mar thaigh-cèilidh.

Duine beag, cruinn, stuama a bh' ann, a bha a' dèanamh tòrr leughadh. Tha e coltach nan tigeadh duine dhan bhùth le brògan a bha iad air a leigeil ro fhada, gun canadh e, "Tilg iad le Cadhaigea!", geodha a bha faisg air làimh. Ach chàradh e iad a dh'aindeoin sin.

Ged a bha a fhreagairt faisg dha an còmhnaidh, bha e uabhasach iomnach. Nuair a thigeadh daoine à bailtean eile na sgìre nach robh eòlach mun Phort dhan bhùth, air an oidhche gu h-àraidh, chionns gur e coigrich a bh' annta, thigeadh e mach is choisicheadh e pìos dhen rathad leotha air eagal 's gun deidheadh iad leis a' chreig san dorchadas.

Bha an aon uallach air mu dhaoine a bhiodh a' tighinn a chreagach mu na cladaichean.

Cha bhiodh Dòmhnall Chaluim ag aoireadh no a' càineadh agus bha e air a ràdh gun ghabh e aithreachas gun d' rinn e an t-òran Eathar Dubh à Bradhagair.

Chaochail e air 10 Màrt, 1962.