Na Tulaichean
Òran air a sgrìobhadh le: Iain Dubh Geàrr agus Iseabail NicAnndra agus air a sheinn le: Ceathrar à Ceòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu.
This is a song written by: Iain Dubh Geàrr agus Iseabail NicAnndra and sung by: Ceathrar à Ceòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu.
Facail an Òrain / Song Lyrics
Bu Ghriogaireach dà rìreadh
À Ruadh-shruth an Gleann Lìomhan
A rinn an ceòl tha rìomhach
Ris canar leinn na Tulaichean.
Sèist / Chorus
O Thulaichean gu Bhealaichean
'S o Bhealaichean gu Thulaichean
'S mur faigh sinn leann 's na Tulaichean
Gun òl sinn uisge Bhealaichean.
B' ann an Taigh na Sràide
A thug iad ionnsaigh bhàis air
'S mur biodh e ro làidir
Bha ochdnar nàmh ro mhurrach air.
Ach labhair Iain Dubh Geàrr riuth'
"Bha mi anns a' cheàrdaich,
'S cha chrom mi sìos mo cheann duibh
Ged thionndaidh sibh uile rium."
'N sin bhuail iad uil' air còmhladh
'S ged bha Iain Dubh na ònar
Cha b' ann dam buannachd tòiseach
Bha fuil mu shròin a h-uile fir.
'S nuair phaisg e suas a gheur lann
'S a dh'ìoc e mheud 's a dh'èigh e,
Gun tug e 'n sin Srath Spè air
'S bha tè ann a chuir furan air.
Chuir iad cuideachd làidir
An dèidh Iain Dubh Mhic Phàdraig
'S nuair shaoil leoth' e bhith 'n sàs ac'
'S e bàs bh' air a chumadh dhaibh.
Oir thàinig fios an uaigneis
Don t-sabhal 's e na shuain ann:
"Tog ort Iain Duibh, 's bi gluasad,
'S thoir às cho luath 's is urra' dhut."
'S e thuirt a leannan ceutach
"A ghaoil, cuir ort! 'S bi treunmhor
Is dhut bidh mise feumail
Oir bidh mi gad chuideachadh.
"Thoir uidheam dhomh gu sùrdail
Is lìonaidh mi gu dlùth dhut;
'N sin cùmsa, ghràidh, do chùl rium
'S do shùil air na h-uile fear."
Sheall e cia lion bh' ann diubh
Mun rachadh e gun ionnsaidh;
Bha dà fhear dheug is ceannard
Cho teann air 's a b' urra iad.
Chùm e riutha a bhòtach
'S bha Iseabail ga chòmhnadh;
Cha do thàrr iad gus an eòlas
'S ann leòn e gu h-ullamh iad.
Gheàrr e leum gu h-eutrom
Gun ionnsaidh, agus fraoch air,
Cha d' fhàg e ceann air h-aon diù
Thoirt sgeul air an turas ud.
"Mo bheannachd air an t-sealgair
Annad chuirinn earbsa;
'S tu rinn an gnìomh neo-chearbach
'S tu dhearbh a bhith urramach."
Thuirt Iain Dubh 's e tionndadh
"On rinn mi 'n gnìomh bha shannt orm;
Ghaoil, grad thoir deoch den leann domh
'S gun danns mi na Tulaichean.
B' e an t-aighear is an t-aoibhneas
'N àm cruinneachadh ri chèile
Nuair chluinneamaid na teudan
Gan gleusadh do na Tulaichean.
Nam bithinn mar bu ghnàth leam
'S Mac Ailpein a bhith làmh rium,
Bu bhinn leam bhith ga èisteachd
Nuair thàireadh air na Tulaichean."
Sgeulachd an Òrain
Bha fear de Chloinn Ghriogair, Iain Dubh Geàrr, à Ruadh-shruth ann an Gleann Lìobhann aig fèill an Cill Fhinn aig deireadh na siathamh linn deug no toiseach na seachdamh linn deug.
Chaidh ionnsaidh a thoirt air le ochdnar ann an Taigh na Sràide, Streethouse, taigh-òsta Chill Fhinn. B' e duine làidir a bh' ann, sgileil le claidheamh agus rinn e a' chùis orra agus theich e do Shrath Spè far na phòs e tè Iseabail NicAnndra.
Thàinig dusan an tòir air le fear os an cionn. Nuair a chaidh rabhadh a thoirt dha gu robh iad a' tighinn, bha e dol a theiche ach thuirt Iseabail, a bhean, ris gum bu choir dha seasamh aca.
Bha gunna 's daga aige agus bha esan a' losgadh orra troimh thuill ann am balla an t-sabhail fhad 's bha a bhean a' gleusadh nan gunnachan dha. Mu dheireadh bha na nàimhdean uile marbh no air an leòn. Thàinig Iain Dubh a-mach an uair sin 's thug e an ceann bhon na h-uile duine aca.
Thug Iseabail deoch leann dha 's nuair a thràigh e e, bha e air a ràdh gun do chruthaich iad an dannsa, Na Tulaichean no Reel of Tulloch, a bha measail aig daoine riamh on uair sin.
Seo an dreach den òran a chaidh fhoillseachadh sa bhliadhna 1884 anns an leabhar The Killin Collection of Gaelic Songs with Music and Translations, a dheasaich Teàrlach Stiùbhart a rugadh ann an 1823.
Bha Teàrlach à Fartairchill aig ceann shìos Ghleann Lìobhann agus tha e ag ràdh gu robh e den bheachd gun robh an ceòl ann bho shean. Tha e ag ràdh cuideachd gum buineadh na lighichean Gregory, a rinn Sgoil nan Lighichean ann an Dùn Eideann cho ainmeil, don t-sliochd aig Iain Dubh Geàrr.
San rann mu dheireadh tha fear MacAilpein air ainmeachadh agus tha an t-òran ag ràdh "Bu bhinn leam bhith ga èisdeachd". Tha e coltach gu robh na h-Ailpeinich nam fìdhlearan ainmeil ann an Cill Fhinn agus bha fear dhiubh ann, Iain MacAilpein, a bhiodh a' cluich an fhuinn seo. Tha an ceòl dlùth ris an dòigh-chluich aig MacAilpein, agus tha Teàrlach Stiùbhart ag ràdh gu bheil e glè fhreagarrach gum biodh e mar seo 's na h-Ailpeinich air a bhith ga chluich fad trì cheud bliadhna.
Seinneadairean / Performers
Ceathrar à Ceòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu
Tha na ceathrar a tha a' seinn còmhla uile nam buill de Cheòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu. Choisinn iad a' phrìomh dhuais airson Òran Cheathrar aig a' ...
Fiosrachadh air Ceathrar à Ceòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu / Learn more about Ceathrar à Ceòlraidh Ghàidhlig GhlaschuBBC iD
BBC iDStiùireadh a’ BhBC
Ceangalaichean BBC
Copyright © 2015 BBC.Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.
